جدیدترین مطالب
خانه » اخـبــــــــار » اخبار فرهنگی » هنر اسب شناسی ترکمن‌ها، TurkmenT At

هنر اسب شناسی ترکمن‌ها، TurkmenT At

هنر اسب شناسی ترکمن‌ها

 در کشور دوست و همسایه ترکمنستان هر ساله جشنهای متعددی به مناسبت‌های مختلف  برگزار می‌شود که یکی از این‌ها، جشن اسب ترکمن می‌باشد. جشن اسب ترکمن امسال در اردیبهشت ماه در پایتخت ترکمنستان شهر زیبای عشق آباد بصورت بین المللی برگزار می‌شود.

ارسال مطلب و ترجمه از: خلیل یزدانی

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

 روابط دو کشور دوست و همسایه ایران و ترکمنستان در زمینه های مختلف تجاری، فرهنگی و دیپلماسی هر ساله در حال توسعه و پیشرفت است و با روی کار آمدن دولت آقای روحانی شاهد توسعه بیشتر این روابط نیز هستیم.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

بر خود لازم دیدم به مناسبت برگزاری جشن بین المللی اسب ترکمن که در ۴-۷  اردیبهشت ماه در عشق آباد برگزار می‌شود، قسمتی از ویژه نامه اسب آخال تکه با عنوان هنر اسب‌شناسی ترکمن «Yörıte neşır *Türkmen atlary* Türkmenıstan metbugat merkezının çapy.»

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

 را انتخاب و با کمک دوست عزیرمان آقای احمد جهانی ترجمه و در رسانه ها قرار دهم. بلکه هدیه ای باشد به  مردم شریف    دو کشور دوست، برادر و همسایه ایران و ترکمنستان .

 

هنر اسب شناسی ترکمن

اسبان بهشتی ترکمن که مشمول شدهء لطف حق و عنایت خاص از بدو  آفرینش و ما را به تأئید این گفته که « اگر حیوان  آفریده خداوند متعال تنها دو مورد می‌بود یکی از آن دو، و اگر تنها یک مورد می بود همانا خود همین اسب می باشد » وادار می‌کند در همین مرز و بوم به دست پدران ما به کمال رسانیده شده است.

   چون که نخستین کسانی که در دنیا اقدام به اهلی کردن اسب کرده‌اند ساکنان سرزمینمان ( آباء و اجداد ترکمن‌ها) بوده اند. با گذشت زمان، اهلی کردن اسبان وحشی و پرورش و تکثیر آنها و به کار گیری آنها جهت انجام برخی امور در زندگی، توسعه پیدا کرده است. بعدها تلاش و زحمت نیاکان ما کامل تر شده بصورت هنر مهتری و تربیت اسب تکامل یافته و کسی را که به این هنر اشتغال دارد سیس ( یعنی مهتر ) نام نهاده اند. درست بر اساس این روش و هنر، اسبهای آخال تکه طی سال‌های متمادی مطابق با نظم بخصوص خود رشد و تکامل داده شده و با ژن خالص و پاک تکثیر داده شده‌اند.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

  در همین راستا پدران ما تکثیر و پرورش اسب را با ظرافت مخصوص آن، از ادوار مختلف تاریخ کهن به عهده گرفته از نسلی به نسل دیگر انتقال داده اند. هر نسل نیز به نوبه خود، تجربیات خود را در این زمینه رشد و تکامل بخشیده اند. ضرب المثل « تا اسب، اسب شود صاحبش سگ می‌شود (یعنی به روزگار سگ دچار می‌شود) در بین ترکمن ها بخودی خود شکل نگرفته است. به راستی هم تا کره ای رشد کرده، قابلیت سوار شدن پیدا کرده و همراه با اسبان بزرگ آماده شرکت در مراسم و جشن ها میگردد زحمت بسیار زیادی را طلب میکند. تربیت اسب در حقیقت از نخستین روزهای تولد کره آغاز شده و بدون دخالت دادن به هیچ اقدام نسنجیده ای در این رابطه ادامه می یابد.

پدران ما از روزگاران گذشته روشهایی دقیق و ظریفی را جهت تربیت و پرورش کره اسبها مورد استفاده قرار داده اند. تر بیت « غیرآت » (نام اسب گوراوغلی‌) توسط جیغالی بگ در داستان گوراوغلی ( کتاب داستان گوراوغلی، عشق آباد ۱۹۹۰ ) مصداقی از همین روشها می باشد. این امر یعنی نگهداری و تربیت  « غیرآت » توسط جیغالی بگ به مدت چهل روز در مکانی دور از تابش مستقیم آفتاب و مراقبت در اصطبل زیر زمینی نمونه ای از اقدامات اولیه جهت پرورش نژاد اصیل اسب می باشد. در این حالت کره نگهداری شده در اصطبل زیر زمینی استحکام یافته اندامش قوی، سالم و روی چهار پا و گاهأ روی دو پا حرکت کنان، سرحال و قبراق رشد کرده و بصورت اسبی بی نقض و کامل پرورش یافته است. پدران هوشمند و فهیم ما نشان دادند که شکل ظاهری اسب و خصوصیات آتی آن با مراقبت های روزهای نخستن ارتباط مستقیم دارد. بهمین خاطر تبدیل آن به اسبی با گردن باریک و افراخته در پرورش آنها چنین اصول مهمی را مورد توجه قرار داده اند. بدین ترتیب که توبره علوفه را در قسمت بالاتری آویخته و به کره کوچک غذا می خورانده اند. همراه با رشد و بزرگتر شدن کره، توبره نیز در جای بالاتری آویزان می شده است. بدین ترتیب قامت حیوان بصورت کشیده و راست رشد می کند. بهنگام وقوع جنگ و درگیری سوار نشسته بر این اسب از دید دشمن پنهان مانده و این حالت که اسب بدون سوار به نظر میرسد به عنوان ترفندی جهت گمراه کردن دشمن در جنگها کمک بسیار زیادی نموده است. همچنین انعطاف پذیری بیشتر پاهای پیشین و گردن کره اسب  با کمک چاله های کنده شده در جلو آن ایجاد شده است. علوفه و خوراک در آن چاله ها ریخته می‌شود کرَه‌ها جهت رسیدن به آن مجبور به خم کردن بدن و زانوان خود می‌شده‌اند.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

پدران ما کره شیرخواره را تا هنگامی که از مادر جدا و از شیر گرفته شود ( ۸-۷ ماهگی ) با مادرش نگهداشته سپس دسته ای از کره ها را فراهم آورده به مدت یک سال در دامنه کوه‌ها نگهداری میکرده اند ( البته حالتی دیگر این که پدران ما کره ها را تا وقتی که از شیر بریده شوند نزد مادرش و سپس در حیاط خانه خود تغذیه و پرورش داده اند) چون کره هایی که بدین شکل در مراتع و چراگاه ها رسیدگی شود بدنشان سالم و پاهایشان محکمتر شده و اندامشان انعطاف پذیر و رشدشان بهتر می شده است قلب‌ها و ریه ها و اعصاب پاهایشان استحکام یافته و از هوای خنک و لطیف کوهستان نفسشان بازتر شده نیرومند و با قدرت میگردیده است. این مطلب را دستورات جیغالی بگ به گوراوغلی که « غیرآت خود را به همراه مادرش به آن سوی رودخانه آراز ببر » نشان دهنده آنست که پدران ما به هنگام پرورش کره های جوان دستورات فوق را مورد توجه قرار می داده اند. ( کتاب داستان گور اوغلی . گور اوغلی تورکمن خالق اپوسی – عشق اباد ۱۹۹۰ ). سپس کره ها را در یک و نیم سالگی ( یعنی هنگامی که به مرحله ای از رشد و بالندگی رسیدند ( ماه های اوکتبر و نوامبر- مهر و آبان ) به حیاط  منزل خود آورده و به خو گرفتن به انسان و عادت و یاد دادن به سواری می پرداخته اند. پس از آموزش موارد بالا و پس از آن که کره ها نامگذاری شدند آنها را به نام صدا کرده و به پیروی از ضرب المثل هوشمندانه پدرانمان « کلام خوب مار را از لانه خود بیرون می آورد » با اصوات خوشایند و با ملایمت، به رم نکردن، تیمار کردن بدن وتمیز کردن سم ها و افساربندی عادت می داده اند. این کارها هنگامی که کره ها مشغول خوردن علوفه و خوراک باشند صورت میگرفته است. پس از آن جهت آموزش سواری به کره ها ابتدئأ آنها را به افسار و دهنه عادت می داده اند سپس سوار بر آنها کره های جوان را در کنار اسب های بزرگسال و آرام گردش و حرکت می داده اند و بدین ترتیب شکل و ظاهر آنها به آرامی شروع به تربیت پذیری میکرده اند. همچنین آنها را با راه رفتن، دویدن، رقابت و حرکات دیگر آموزش داده در مراسم بهاره و عروسی‌های ترکمن ( در عصر حاضر در جشنواره های اسب ) شرکت می‌دهند.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

   هر چند پدران ما اصول عمومی در تربیت اسب داشته اند اما هر مهتری روش های تربیتی خاص و مخصوص بخود را داشته است. درست همین گونه تربیت هر اسب نیز به نوبه خود روش مخصوص بخود را داشته است. در شیوه ترکمنی به هنگام تربیت اسب هیچگونه چربی اضافی دربدن و آب اضافی در پوست آنها باقی نمی ماند. پدران ما اسب را همیشه در حیاط و درگاه خود نگهداشته و ضمن سوار شدن بر آنها دائمأ در حال تربیت آنها بوده اند. این امر همانا آموخته ایست که از پدران خود گرفته بودند. پدرانمان هرگز کار مهتری و تربیت اسب را ناقص و یا از روی تنبلی انجام نداده اند. علاوه بر این از آنجا که مراسم و عروسی در ترکمن ها زیاد بوده لذا آنها بدون وقفه همیشه از این جشن تا جشن بعدی در حال تربیت کردن بوده اند. مورد دیگر اینکه با نگاه به تاریخ گذشته ترکمن ها متوجه میشویم که این قوم روزهای تلخ بسیاری زیادی را از سر گذرانده است. حکومت های بزرگی را که تشکیل داده بودند شکست خورده اما هیچ یک از آنها نتوانستند اسب آخال تکه را از بین برده و نابود سازند. این امر می تواند نشان دهنده این مطلب باشد که قواعد و نظم و ترتیب آنها در امر اسب شناسی همیشه و در هر حال به شکل قاطع و همیشگی انجام میگرفته است.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

    امری که یک ویژگی خاص برای مهتران ترکمن به حساب می آید این است که آنها به هنگام تربیت اسبها صبح زود (سحرگاهان) و شامگاهان طبق قواعد خاص به گردش برده و این امر از طرف برخی مهترها با اهمیت و ارزش بسیار زیادی بجا آورده شده که این حالت را اسب گردانی نامیده اند ( آت گزدیرمک ). هنگام شب گردانی حدود ۴-۳ جرعه آب به اسبها خورانده و جهت باز پس گیری آن از بدن اسب، دوباره به حالت دو در آورده اسبها را به عرق ریزی وادار می کنند. این حالت را ( آب گیری از اسب  و یا آب زدن- آتینگ سوونی آلماق) نامیده اند. آنها اسبهایشان را در حالت های مختلف راه رفتن، دو، یورتمه، حرکت به جلو و نظایر آن بطور مستمر و پیگیرانه آموزش می‌دادند.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

   در امر اسب شناسی ترکمن ضرب المثل « آتینگ گویجی آغئزئندا دئر- قدرت اسب همانا در دهان اوست» جمله متفکرانه ایست که پدران پنددان ما در ارتباط با  تعلیف اسبها همیشه و مستمرأ مورد توجه قرار داده اند. به راستی که پدران ما در دوره های راه بردن و تربیت، بخصوص قبل از روزهای مسابقه امر تعلیف و تغذیه اسبها را با اهمیت بسیار زیادی دنبال کردند. در دوره تربیت و پرورش، اسب ها را مطابق روش های مخصوص تعلیف و تغذیه کردند. در این حالت به آنها علوفه مغذی و همزمان دیگر محصولات غذایی خورانده اند. خوراک عمده اسب ها در این دوره ها عمومأ یونجه و جو بوده است. بغیر از اینها به اسب هایشان تخم مرغ خورانده و یا با خوراک جو مخلوط میکردند، قاتلاما ( نوعی شیرینی ) روغن زرد و همچنین شیر را هم بجای آب داده اند. پدران ما جهت آماده سازی اسبهایشان برای مسابقات با مسافتهای طولانی با لوغالا ( خمیر گلوله شده پخته در روغن ) و لوغالا پخته شده در روغن دنبه گوسفند و همچنین روغن زرد تغذیه کردند.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

به اسب‌های تربیت شونده جهت مسابقات با مسافت کوتاه، شکر و یا غداهایی که در ترکیبات آنها شکر بیشتری وجود داشته می دادند. چونکه چربی نیرو و انرژی را دیرتر آزاد می کند. علت تغذیه اسبهای شرکت کننده در مسابقات کوتاه مسافت، مواد پرکالری آن است که این مواد در زمان کوتاه تری در بدن آزاد شده سبب ایجاد انرژی می شود. به اسب‌های ضعیف تر جو و اندکی گندم بهاره مخلوط کرده می دادند. این امر به اسب نیرو می بخشد. پدرانمان با اعتقاد به ضرب المثل « اسبها به نان می‌تازند و زنان به نام » روز مسابقه از مقدار خوراک همیشگی اسب، کاسته و اندکی زودتر از آغاز مسابقه به اسب غذا می‌دادند.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

اسب‌ها را اینچنین ساخته و پرداخته و در مسابقات شرکت می دادند. گذشتگان ما مراتب مراقبت از اسبها به هنگام برگشت از مسابقات را نیز بخوبی رعایت کرده اند چرا که این امر به نتایج مسابقات آینده تأثیر مستقیم دارد. بهمین خاطر پدرانمان اسبهای برگشته از مسابقات را با رو انداز نمدی مخصوص پوشانده برای مدتی یعنی تا وقتی که عرق آن خشک و سرد شود می گرداندند.( این کار را برای اسب مهمانی که از راه دور آمده باشد نیز انجام می دادند که این امر نمونه ای از فرهنگ اسب شناسی مردم ترکمن می باشد) زیرا اگر این کار انجام نشود به سلامتی، سرعت و دیگر قابلیتها و خصوصیات مثبت اسب تأثیر نامطلوب دارد.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

بدین ترتیب پدرانمان اصول کلی آبا و اجدادشان در تربیت اسب‌های سواری را از نسلی به نسل دیگر انتقال داده، اسب آخال تکه با فرم اصیل آن طی هزاران سال تربیت و به کمال رسانده و تا به امروز حفظ و نگهداری کرده اند. بهمین خاطر در عصر حاضر نیز تجربیات کاری پدرانمان در تربیت و پرورش اسب آخال تکه و حفظ و نگهداری فرم اصیل آن طی قرون متمادی، اهمیت بسیار زیادی را بخود اختصاص می دهد.

  همانطور که شاهد هستیم در منحصر بفرد بودن هنر مهتری ترکمن‌ها و شباهت نداشتن آن به شیوه های اقوام دیگر، کار و تلاش بی وقفه پدرانمان نهفته است که عمرشان را صرف این هنر نموده اند. هر ترکمنی که در راستای این هنر گام بر می دارد، تجربیات کاری خود طی سالیان عمرش را در این زمینه تکامل بخشیده، به نوبه خود به نسلهای بعدی به ارث گذاشته است. بدین ترتیب هنر مهتری ترکمن با گذشت زمان تکامل یافته و به مکتبی بزرگ تبدیل شده است.

grey - هنر اسب شناسی ترکمن‌ها،  TurkmenT At

   بهمین علت هم ما باید قواعد و اصول مرز و بوم ترکمن را در رابطه با اسب از همه جهات آن عمیقأ یاد بگیریم چون در آن دیگر سوی آن ثروت پایان ناپذیر و گنجینه ای گرانبها سرشار از تجربیات متعدد جهت یادگیری نهفته است. درست از این نقطه نظر می باشد که ما نیز باید اصول و روش های سنتی هنر مهتری و اسب شناسی ترکمن را بیاموزیم چون اگر بتوانیم روش های تمرین و آماده سازی، تربیت و پرورش اسب و نیز خالص نگهداشتن نژاد آن در مکتب مهتری و اسب شناسی ترکمن را به خوبی یاد بگیریم این کاری بی اندازه بزرگ و مسیری بسیار ارزشمند می‌باشد.

زیرا جایی که کانون و مرکزی دیرینه اسبداری بوده کشور مستقل و بی طرف ترکمنستان می باشد و درست از همین مرز و بوم است که اصول پرورش و مهتری اسب به سایر سرزمین‌ها هم رفته است.

منبع:   

Yörıte neşır *Türkmen atlary*

Türkmenıstan metbugat merkezınıň çapy.

     ارسال مطلب از خلیل یزدانی / آق آباد ۱-۰۲-۹۳

مارقوش / دایره المعارف ترکمن صحرا
www.margush.ir
telfax: 0172-2221228
tel: 0172-2291449
mob:+98 9392291449

استفاده از مطالب سایت با قید منبع مانعی ندارد.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.