جدیدترین مطالب
خانه » اخـبــــــــار » اخبار علمی » نقش ترکمن ها در پروسه توسعه دانشگاه الازهر

نقش ترکمن ها در پروسه توسعه دانشگاه الازهر

دانشگاه الازهر مصر

grey - نقش ترکمن ها در پروسه توسعه دانشگاه الازهر

دانشگاه الازهر مصر

کشور مصر از مهمترین قطب های علمی جهان اسلام است،به طوری که دانشگاه پرآوازه «الازهر» یکی از بزرگترین و با قدمت ترین مرکز و دستگاه علمی و فقهی جهان اسلام را در خود جای داده است.مرکزی که بسیاری از آن به عنوان آکسفورد مشرق زمین یاد می کنند.

الازهر در بیست و چهارم جمادی الاول سال ۳۵۹ هجری)آوریل ۹۷۰ میلادی( تأسیس شده است و از تأسیس آن بیش از هزار سال می گذرد.سنگ بنای آن توسط «جوهرالصقلی» فرمانده قشون خلفای فاطمی به نشانه تکریم حضرت فاطمه(س) گذاشته شد.
الازهر در آن زمان صرفا یک مسجد بود.این دانشگاه از زمان تأسیس تغییرات و تحولات بسیاری را شاهد بوده است.با حاکمیت مسلمانان،فصل نوینی از تاریخ این کشور آغاز می شود،فصلی که پیوسته تداوم یافته و سرانجام تبدیل به بخشی از هویت این سرزمین باستانی میشود.مسلمانان اثرات شگرفی را بر فرهنگ و تمدن این کشور برجای گذاشتند.پس از انقراض دولت فاطمی،سلطان صلاح الدین ایوبی قدرت را در مصر بدست گرفت و سلسله ایوبیان را بنا نهاد. ایوبیان با ترکمن های زنگگی یعنی با اتابکان ترکمن موصل خویشاوند هستند(«روحنامه»صفحه ۲۳۴)«دولت ترکمن های ایوبی،فرامین اوغوز را در مصر تداوم بخشیدند.نورالدین محمود زنگگی،صلاح الدین ایوبی را به عنوان سرکرده قشون به مصر گسیل داشت،که تأسیس دولت ایوبیان(۱۱۷۱م.) را به دنبال داشت.ایوبیان به گسترش زبان ترکمنی در مصر همت گماشتند.»(روحنامه،همانجا)
«آل زنگگی،جهدی بلیغ در ترویج دانش و اکرام دانشمندان داشتند.نورالدین محمود زنگگی نخستین دار الحدیث را در دمشق پایه گذاری کرد(دائره المعارف بزرگ اسلامی،تهران،۱۳۶۹،صفحه ۱۵).یکی از دانشمندان بزرگ دوران زنگگیان،قاضی کمال الدین ابوالفضل محمد بن عبدالله بن قاسم شهرزوری(۵۷۲ – ۴۹۲ ق) فقیه بزرگ شافعی است که دانشمند،پرهیزگار و سخاوتمند بود و مسند قضای دمشق و سراسر شام را در دست داشت و …(همانجا)»
پس از آن ، دولت مملوک سرکار آمد(۱۵۱۷ – ۱۲۵۰م).
مملوک ها به دو شاخه مملوک های «بحری» و مملوک های «بورجی» تقسیم شده اند، که اساس چندانی ندارد(دائره المعارف اسلام،جلد ۷،صفحه ۶۸۹، ماده Memluk ،استانبول ۱۹۵۷).
«مملوک» اسم مفعول است و فاعل آن «مالک»است،همانند «عاشق» و «معشوق» و یا «خالق» و «مخلوق». احتمالا مملوک ها با توجه به اعتقادات و باورهای دینی و به مصداق شعر:
زندگی آمد برای بندگی-زندگی بی بندگی شرمندگی (مولوی) نام دولت خود را «دولت مملوک»(م:دولت قوللوغیم تانگری غا)برگزیده اند.
حکمرانان سلسله مملوک ها با مرگ آخرین پادشاه ایوبی یعنی تورانشاه چهارم (۶۴۸ ه.ق)رسما در مصر زمام امور را به دست گرفتند.در هنگامیکه حکومت شام و فلسطین و مصر به دست مملوک ها اداره می گردید بیت المقدس نیز زیر نظر آنان اداره می شد.دولت ترکمن های مملوک به سال ۱۲۵۰ میلادی توسط یکی از سلاطین ترکمن به نام «عزالدین آیبگ الترکمانی(آی بگ ترکمن)» تأسیس شد.(روحنامه،صفحه ۲۳۵:دائره المعارف اسلامی،جلد۷،استانبول،۱۹۵۷،صفحه ۶۸۸).
ابن تغری بردی(م:ابن تانگری بردی از مورخان نامی قرون وسطی و به احتمال زیاد ترکمن)مینویسد،که «آیبگ» امیری پاک دامن و رئوف و سخاوتمند بود(دائره المعارف بزرگ اسلامی،جلد دوم،تهران ۱۳۶۰،صفحه ۲۵۷) مدرسه «معزیه»در مصر که اوقاف بسیاری برای آن مقرر شده است،از یادگارهای اوست (همانجا،صفحه ۲۵۸).
سلطان آیبگ از سال ۱۲۵۰ تا ۱۲۵۷ میلادی حکومت کرد و پس از او «غوتوز» و به قولی «بای بارس» زمام حکومت را به دست گرفت.«ابوبکر بن عبدالله،معروف به «ابن آیبگ» از مورخان معروف سده ۸ق/۱۳ میلادی و صاحب کتاب عظیم کنزالدرر و جامع الغرر احتمالا نبیره عزالدین آیبگ است»(دائره المعارف بزرگ اسلامی،جلد دوم، صفحه ۲۵۶).
در دوران زمامداری مملوک ها،الازهر مورد توجه و عنایت ترکمن ها و به طور کلی فاتحان ترک قرار گرفت و بای بارس حاکم قدرتمند مملوک به درخواست یکی از امیرانش که عزالدین آی دمیر نام داشت به مرمت الازهر همت گماشت و اولین مراسم نماز جمعه در آنجا اقامه شد.

grey - نقش ترکمن ها در پروسه توسعه دانشگاه الازهر

سمت «شیخ الازهر» در آن دوره دایر شد، که بعدها توسط عثمانی ها تداوم یافت.محل مسکونی طلاب و حجره ها را «قاتی بای»،که شخصی سخاوتمند بود،ساخته بود که به فضای رواق الاتراک مشهور است.بعد از او امیری متمکن به نام «کدخدا عثمان» بنای سه بخش الحاقی در الازهر را آغاز کرد و رواق الاتراک را وسعت داد و سپس رواق السلطانیه را ساخت که محل سکونت طلاب خراسانی و افغانی شد و بالاخره مدرسه ای نیز در نزدیک دیوار شمال شرقی حیاط مسجد برای پسران نابینا ایجاد کرد که آن را «زاویه العمیان»نامیدند،شعبه ای که نشان دهنده توجه مقامات الازهر به آموزش روشندلان است.
زیباسازی فضای داخلی و محراب مسجد الازهر را که توسط «قاییت بای»(سلطان ترکمن)درست شده بود می گویند به قدری زیبا و پر ابهت است که هر بیننده ای ساعتها از تماشای آن مات و مبهوت می ماند؛گوستاولوبون فرانسوی از آنجا دیدن کرده و اقرار نموده که مسجدی به این عظمت و باشکوهی ندیده است.
از “قاییت بای” دعاهایی نیز به یادگار مانده است که آن ها را می توان از مظاهر ادبیات اوغوزی – ترکمنی به حساب آورد . این دعاها در کتابخانه “توپ قاپی سارای” (Revan köşkü ۱۷۲۷ ) در دفتر دعاهای ترکی و عربی (Kitab mine , d – da,vat ) ذکر شده است . این دفتر مشتمل بر ۱۰۵ ورق و هر صفحه ی آن دارای ۹ سطر است .در صفحه دوم ، عبارت زیر درج شده است :ادام الله تعالی ایام مولانا السلطان الملک الاشرف ابوالنصر قاییتبای عزالله تعالی امصاره .جهت اطلاعات بیشتر در خصوص دعاها و مظاهر ادبیات اوغوزی – ترکمنی و قبچاقی می توانید به مقاله ی “قایتبایینگ تورکچه دعالاری” از “عبدالقادیر اینان” مراجعه نمایید که در Jean Deny Armagani به چاپ رسیده است.
همینطور می توانید به مقاله دیگری از “عبدالقادیر اینان” با عنوان ” اون اوچونجی – اون بأشینجی یوز ییل لاردا مصرده اوغوز – ترکمن و قبچاق لهجه لری و خالیص تورکچه” مراجعه نمایید.در دوران حکومت مملوک ها در مصر ، کتاب های متعدد دیگری مخصوصا در حوزه ی فرهنگ نویسی و کتاب لغت به ترکی میانه (زبان ادبی مشترک ترکان) تألیف می شود که در آنها لغات قبچاقی و اوغوزی – ترکمنی غالب است .در این آثار ، کلمات ترکمنی به صورت “باللغه الترکمانیه” ضبط شده است .برخی از این آثار که آن ها را می توان از مظاهر زبان و ادبیات اوغوز – ترکمن به حساب آورد ، عبارتند از (به نقل از کتاب سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی ، تألیف دکتر هیئت ، نشر نو ، تهران – ۱۳۶۶) : “کتاب مجموع ترجمان ترکی و عجمی و مغلی و فارسی ” (م : دومین فرهنگ لغت مکتوب و به یادگار مانده ترکان ، بعد از کتاب وزین محمود کاشغری) که در سال ۱۲۴۵ در مصر نوشته شده است و در آن لغات ترکمنی نیز ضبط شده است .”کتاب القوانین الکلیه لضبط اللغه الترکیه ” در زمان حکومت مملوک ها (در اوایل قرن ۱۵) در مصر نوشته شده است مشتمل بر لغات ترکمنی نیز می باشد . “کتاب بلغه المشتاق فی لغه الترک و القفچاق” در فاصله اواخر قرن ۱۴ و اوایل قرن ۱۵ میلادی در لغت قبچاق و اوغوز نوشته شده و مؤلف آن جمال الدین ابو محمد عبدالله الترکی است .مؤلف برای خواندن صحیح صداها از حرکه استفاده کرده است . به علاوه مراجع کتاب خود را نیز نام برده است و از جمله از کتاب “بیلیک قبچاق” و کتاب “عمادالدین الورقی مصری” یاد می کند که کتاب های معروف آن زمان بوده اند . “کتاب قواعد لسان الترک” اثر “فخرالدین محمد بن مصطفی” از قبیله ی سالور (م : اوغوز – ترکمن) است .این کتاب مورد استفاده “ابوحیان” قرار گرفته است .فخرالدین محمد بن مصطفی استاد ابوحیان (اثیر الدین ابوحیان – محمد – غرناتائی) معروف به “ابوحیان الاندلسی” بوده است ، که کتاب های “کتاب الادراک للسان الاتراک” و “کتاب گرامر ترکی” و “کتاب الافعال فی لسان الترک” و “کتاب الدره المضیه الترکیه” را تألیف کرده است .
متأسفانه دو کتاب اخیر مفقود شده است .«بناهای زیادی از دوره مملوک ها به یادگار مانده است ، البته از قصرها اثر زیادی به جای نمانده است .اما قلعه های کلا تحول یافته و یگانه قاهره ، حلب ، شام و تعداد زیادی تربت ، حمام ، چشمه و … به یادگار مانده است .مملوک ها همانند مشارکت در پروژه گسترش مسجد النبی (ص) در ساختن مساجد و مدارس جدید نیز همت گماشتند . در این بین می توان از مسجد “بای بارس” ، مسجد “قالاوون” ، مسجد “محمد النصر” مسجد “سلطان حسن” ، مسجد “برکوک” ، مسجد “مؤید” ، مسجد “قاییت بای” در قاهره نام برد . و علاوه بر این می توان از مساجدی که در مراکز ایالات از جمله حلب ، شام و طرابلس بنا شده اند ، نام برد ” (دائره المعارف اسلام ، جلد ۷ ، صفحه ۶۹۱ ، ماده Memlukler ، استانبول – ۱۹۵۷) .
بهرحال دانشگاه الازهر در طول ده قرن از بدو تأسیس تاکنون فراز و نشیب و دگرگونیهای زیادی را تجربه کرده است و مشایخ آن نقش بارزی در بیداری و روشنگری مردم عصر خود داشتند.همانطور که ناپلئون بناپارت اذعان کرده است که مشایخ الازهر رهبران واقعی به حساب می آیند.بر این اساس ناپلئون ابتدا کوشید تا نظر موافق شیوخ الازهر را جلب کند،بنابراین هیئت ده نفره از مشایخ الازهر تشکیل داد و ریاست آنرا به شیخ عبدالله الشرقاوی رئیس وقت الازهر سپرد و سپس به منظور جلب نظر مصریها، خصوصا علما،انستیتوی مصر را ایجاد کرد تا ازین طریق متخصصان فرانسوی نظرات فنی خود را به مصری ها ارائه کنند.همچنین در برخی از مراسم مذهبی مسلمانان شرکت کرد و با اهل نظر در مورد مسائل سیاسی به بحث و مناظره نشست.با این وجود، از آنجایی که مردم مسلمان مصر، تحمل اشغالگران فرانسوی را در کشور خود نداشتند و نمیتوانستند با فرانسویان همکاری کنند، به رهبری مشایخ الازهر ،علیه فرانسویان شورش کردند.الازهر از همان زمان محل و پایگاهی بر ضد حاکمیت ناپلئون و نیروهایش شد و چون تلاش ناپلئون میسر واقع نشد سرانجام الازهر را به توپ بست و به سربازان خود دستور اشغال آن را داد.الشرقاوی و همراهانش و شیخ السادات و عده ای از علمای بزرگ دیگر را تیر باران کردند و جنازه آنها را در رود نیل انداختند،اما سرانجام نیروهای فرانسوی در اوایل مارس ۱۸۰۱ میلادی توسط ارتش عثمانی شکست سختی را متحمل و مجبور به تخلیه مصر شدند و مدتها کشور مصر توسط عثمانی ها اداره میشد. پس از این دوران، دگرگونیهای مهم در بخش های علمی و اصلاحاتی چند لایه و تبدیل الازهر به یک دانشگاه مدرن عظیم جهان اسلام به همت مفتی بزرگ،چهره ماندگار و تأثیر گذار ترکمن«شیخ محمد عبده»(۱۹۰۵ – ۱۸۴۵م)که ریاست مهم ترین دستگاه فقهی اهل سنت یعنی دانشگاه الازهر را به عهده می گیرد،صورت می پذیرد.منابع مختلفی به ترکمن بودن «شیخ محمد عبده»اشاره دارند.
شیخ محمد عبده ، که یکی از مشهورترین متفکران مصری قرون ۱۹و۲۰ دنیای اسلام با افکار تجدد خواهانه دینی است،دوران اولیه حیاتش را به قلم خود به رشته تحریر درآورده است(و به نقل از پدرش)مینویسد:«خانواده اش از سرزمین ترکمن به همراه آلاچیق هایشان به محله نصرا واقع در بحیره مصر در مصب رود نیل مهاجرت کرده و روستای مذکور را تأسیس می کنند»(نشریه صبح صحرا،شماره ۲۸،پاییز ۱۳۸۴،صفحه ۸،به نقل از:دائره المعارف اسلام،جلد ۱ آنکارا ۱۹۶۸،ماده Abduh ;دائره المعارف ترک،جلد ۱ ، استانبول ۱۹۶۸ ،صفحه ۳۳).
دکتر حمید عنایت نیز در کتابش به نام «سیری در اندیشه سیاسی عرب،نشر شرکت سهامی کتابهای جیبی،چاپ اول،۱۳۵۶»بخش «شیخ محمد عبده»به ترکمن بودن این دانشمند نامی،که البته میراث بشریت است،اشاره دارد.
در زمان ایشان،نظام اداری و سیستم آموزشی الازهر متحول شد.
منطق شیخ باعث شد که نظام آموزشی به شکلی قانونمند اداره شود و وحدت جوامع اسلامی،پرهیز از دامن زدن به اختلافات دینی،توجه به علم در میان مسلمانان،بازگشت علما به صحنه مسائل اجتماعی، بنیان تفکرش بر بیداری اسلامی و آگاه سازی مردم بود.شیخ محمد عبده(م:عبدی) متفکر بزرگ اسلامی ترکمن در زمان حکومت خدیو عباس به او نزدیک شد تا اهداف خود را عملی کند. او با قانع کردن خدیو در سه زمینه، اصلاحات را شروع کرد.اولین قدم دانشگاه الازهر بود که با تغییر امکانات رفاهی و برنامه های درسی، فصل نوینی را در جهت پیشرفت علمی آنجا آغاز کرد.قدم بعدی،اصلاح در اوقاف بود و مرحله آخر اصلاح در دادگاههای شرعی بود.وی آرزومند وحدت و اتحاد مسلمانان بود.با تعصبات فرقه ای رابطه ای نداشت.شرحی بر نهج البلاغه نوشت،زیرا علاقه قلبی وافر به حضرت علی (ع) داشت.جهت تقریب بین مذاهب اسلامی،مرکزی بنام «جمعیت التقریب بین اهل الاسلام و اهل الکتاب» ایجاد کرد.شاگردان برجسته ای تربیت کرد ، چنانکه شاگردان او به مقام مفتی و ریاست الازهر نائل آمدند و در شمار علمای طراز اول مصر بودند.در نتیجه ی کوشش شیخ محمد عبده بود که الازهر به صورت رسمی به یک دانشگاه جامع دینی تبدیل شد و در مسیر توسعه و پیشرفت علمی در دنیای جدید گام نهاد.توسط شیخ کتابخانه بزرگ الازهر تأسیس شد و هزاران جلد کتب خطی و غیره و بیش از هزاران جلد قرآن که با آب طلا و به خط زیبا نگشاته بودند زینت بخش کتابخانه شد.
الازهر در طول تاریخ هزار ساله،اساتید برجسته و صاحب نام و مفتیان بزرگی را تربیت کرده است از جمله میتوان به ابوحفص بن فارض مصری بزرگترین سراینده اشعار عرفانی،قاسم بن فیره شاطی(لغت شناس و پیشوای قاریان مصری)،حسن بن خطیر(فقیه بزرگ و ریاضیدان و خطیب و مفسر)،ابن عساکر،شرف الدین عیسی بن مسعود مالکی،(صاحب فتوی در تمامی مذاهب اهل سنت)،ابن حجر عقلانی(فقیه و محدث برجسته)و جلال الدین سیوطی(ادیب بزرگ)یاد کرد.در دوران معاصر می توان از شیخ محمد مصطفی مراغی،شیخ عبدالمجید سلیم،شیخ محمد سید الطنطاوی،شیخ محمود شلتوت نام برد.
«از مهمترین اقدامات شیخ شلتوت در هنگام ریاست دانشگاه الازهر،تدریس فقه شیعه در کنار مذاهب اهل سنت بود،وی دراین باره می گوید:دانشگاه الازهر براساس تقریب بین مذاهب اسلامی مقرر داشت که فقه شیعه و سنی هر دو بر اساس دلیل و برهان،بدون هیچگونه تعصبی تدریس شود.»(روزنامه جمهوری اسلامی،۱۹/۱۰/۷۹،ویژه نامه،ص ۱۰).
علاوه بر این می توان از دکتر احمد الخطیب ، شیخ عبدالله الحسینی نام برد. این اشخاص عالی ترین مقام مرکز آموزشی علوم اسلامی مصر را بر عهده داشتند.
بیش از هر چیز توجه و تأکید برنامه ریزان این مرکز عظیم آموزشی به قرآن مجید است چنانکه دانشجویان علاوه بر فراگیری سایر دروس،ملزم به حفظ قرآن هستند.
تحقیق و پژوهش نیز از برنامه های مهم دیگری است که در الازهر به آن اهمیت فوق العاده ای داده می شود، تا جایی که بخش مستقلی با عنوان «مجمع البحوث الاسلامیه» بدان اختصاص یافته است.هر پژوهشی که در کشور مصر انجام میگیرد،ابتدا به این مجمع ارسال میشود تا مورد بررسی قرار گیرد و پس از تأیید مجمع به چاپ می رسد.
در حال حاضر الازهر ۶۲ دانشکده دارد که رشته های مختلف تخصصی در آن تدریس میشود. در کنار این مجموعه از دانشکده ها،الازهر دارای پنج شاخه مستقل دیگر نیز است که از سه بخش آموزش علوم اسلامی،آموزش علوم نظری و آموزش علوم عملی تشکیل شده اند.الازهر ده قرن به عنوان مرکز فعال علمی – آموزشی در دنیای اسلام بوده است حتی زمانی که نظامیه بغداد و قرطبه بر اثر جنگهای صلیبی که بصورت راکد در آمده بود،الازهر مشعل علم و معرفت را همچنان روشن نگه داشت و در سالهای استیلای بیگانگان بر مصر،محل دانشگاه،سنگر آزادی و میعادگاه دفاع از حقوق مردم بوده است. سلاطین و علمای ترکمن توجه شایانی به فرهنگ و تمدن اسلامی داشته و در رشد و گسترش آن نقش آفرینانی کم مثال بودند و بناهای زیادی از خود به یادگار گذاشتند که پرداختن به همه ی آن ها از حوصله این مقاله خارج است و به چند نمونه از آن با استناد به منابع مربوط بسنده میکنیم.ترکمن ها به ائمه اطهار (علیهم السلام)احترام قلبی و عملی ویژه ای قائل بودند و قائلند.مرقد مطهر امام رضا (ع) در مشهد،یادگار «سلطان سنجر» و مرقد مطهر امام علی (ع) در نجف اشرف نیز یادگار «ملکشاه» است (منبع:دکتر جواد هئیت ، نشریه وارلیق،فصلنامه فرهنگی،ادبی،هنری،ویژه نامه وارلیق،زمستان ۱۳۷۷،صفحه ۱۰۹)
سلطان سنجر و ملکشاه هر دو از سلاطین ترکمن سلجوقی هستند،که خدمات شایانی به فرهنگ و تمدن اسلامی نموده و در عمران و آبادانی سرزمین های اسلامی دوران خود خوش درخشیدند.
در اینجا یادی نیز از کاتب و بانوی فاضله ترکمن سلجوقی «زمرد ملک» می کنیم. «ایشان همان کسی است که،کاشی های زرین فام بی نظیر داخل حرم مطهر را بانی بوده و او فرزند سلطان محمود بن محمد بن ملکشاه سلجوقی است که در ۵۲۵ هجری فوت نموده است». (کتاب ماه،ماهنامه تخصصی اطلاع رسانی و نقد و بررسی کتاب،شماره ۶۹ و ۷۰ ،خرداد و تیر ۱۳۸۳ ، صفحه ۴۶). «یکی از قدیمی ترین دست نوشته های کتابتی قرآن به زبان فارسی نیز به وسیله این کاتب فاضله در قرن ششم هجری نوشته شده است» (همانجا).
«اولین مدرسه و یا دانشگاه بزرگ دنیای اسلام توسط سلطان آلب ارسلان (۱۰۶۶م/۴۴۴هجری)در بغداد به نام نظامیه بغداد تأسیس شد و به این مدرسه وقف های زیادی شامل بازارها، کاروانسراها،حمام ها و مزارع مقرر شد»(دکتر هیئت،همانجا، صفحه ۱۱۴). «به دنبال تأسیس نظامیه ی بغداد،در اصفهان،نیشابور، بلخ،هرات، بصره،توس و آمل نیز نظامیه هایی مشابه آن،تأسیس شد و دروس نظامیه بغداد در تمامی سرزمین های اسلامی قرن ها دوام یافت.در این مدارس علاوه بر علوم دینی،ریاضیات،نجوم و زبان شناسی نیز تحصیل می شد.شاید هم نظامیه بغداد،اولین دانشگاه جهان باشد.این مدرسه شامل ۶۰۰۰۰۰جلد کتاب بود»(همانجا) نظامیه بغداد قبل از دانشگاه آکسفورد و دانشگاه سوربن تأسیس شد.قدیمی ترین و بزرگ ترین بیمارستان های دوران اسلامی در قلمرو سلجوقیان و اتابکان ساخته شدند،که جایگاه شایان توجهی در عرصه پژوهش در پزشکی و خدمات درمانی بیمارستانی در قرون وسطی و بعد از آن داشتند و مهم ترین جلوه های بی مانند تمدن اسلامی در سده های میانه به شمار می آیند. بیمارستانهایی که برخی از مراکز درمانی اروپایی آن دوره را تحت تأثیر خود قرار دادند. بانیان این بیمارستان ها،عمدتا سلاطین و اتابکان ترک و ترکمن بودند.از جمله ی بیمارستان های تخصصی می توان به بیمارستان «احمد ابن طولون(۲۵۹/۲۶۰/۲۶۱ هجری قمری)، که به بیمارستان اعلی یا عتیق معروف است و بیمارستان کبیر نوری(بیمارستان نوریه یا اعظم)که توسط اتابک نورالدین زنگگی در سال ۵۴۹هجری قمری در شام در شهر دمشق تأسیس شد و همینطور به بیمارستان منصوری(المارستان الکبیر المنصوری)اشاره کرد،که توسط ملک منصور قلاوون در ربیع الاخر ۶۸۳ هجری قمری در قاهره افتتاح شد،(مراجع:دائره المعارف بزرگ اسلامی،جلد ۱۳،تهران ۱۳۸۳، ماده:بیمارستان;دانشنامه جهان اسلام،جلد۵،تهران ۱۳۷۹،ماده:بیمارستان) و … . از بیمارستان های عمومی می توان به بیمارستان تتش(م:توتوش) بنام ملک توتوش فرزند آلب ارسلان اشاره کرد که همراه با مدرسه تتشیه(م:توتوشییه) در کرانه شرقی دجله قرار داشت.(دانشنامه جهان اسلام، جلد۵،تهران ۱۳۷۹،صفحه ۲۸۴).
از بیمارستان های سیار می توان به بیمارستان سیار سلطان محمود سلجوقی اشاره کرد که در کنار اردوی نظامی خود ترتیب داده بود،که وسایل و ابزار آن را ۴۰ شتر حمل می کردند(دانشنامه جهان اسلام،جلد۵،تهران ۱۳۷۹،صفحه۲۸۴).
ترکمن های مملوک در پروژه گسترش مسجد النبی(ص) نیز،که یادآور مهم ترین دوران تاریخ اسلام وسرآغاز حکومت اسلامی است،تلاشی ستودنی و نقشی بارز ایفا کردند.
بین سالهای ۸۷۹ تا ۸۹۵ هجری قمری سلطان «قاییت بای»مسجد را از طرف شرق وسعت داد و گنبدی سنگی بر آرامگاه پیامبر بنا کرد : در دوران سلطان محمد دوم (م : از سلاطین عثمانی که بنا به روایات تاریخی ، منتسب به «قایی» از فرزندان «گون خان» که خود فرزند اول «اوغوز خان» به حساب می آید) . این گنبد بازسازی شد و در سال ۱۲۵۳ هجری قمری آن را به رنگ سبز در آوردند و “سلطان عبد المجید” بخشهایی در قسمت شمالی و شرقی مسجد اضافه کرد. (منبع:CD شماره ۱۰،با عنوان «پروژه گسترش مسجد النبی(ص)که توسط حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت «موسسه فرهنگی هنری مشعر» به نحو احسن تکثیر شده است).
در دوران کنونی نیز چند نفر از تحصیلکردگان ترکمن (هر چند انگشت شمار)از این دانشگاه فارغ التحصیل شده اند.اما، همین افراد معدود و محترم در روند توسعه علوم قرآنی و زبان عربی تأثیر بسزایی داشته و دارند،از جمله با احترام و ادب یاد می کنیم از: ۱٫ استاد امان محمد قاری عاشور زاده ، فوق تخصص القرآن کریم از دانشگاه الازهر مصر (شاگرد مرحوم عبدالباسط قاری مشهور مصری)از روستای قودانه گلیداغ استان گلستان ۲٫استاد حاجی محمد قاری نظرنژاد، مدرس زبده و برجسته تجوید القرآن کریم از بندر ترکمن ۳٫استاد حاج خلیل صیادی، از نبیره های رجب آخوند صیادی (ره)،که اصالتأ گمیشانی هستند.ایشان تحصیلکرده دانشگاه اسلامی مدینه و الازهر مصر،نویسنده و مترجم توانا و متبحر در زبان عربی میباشند ۴٫استاد آخوند نورمحمد طلابی، فارغ التحصیل حوزه علمیه سیدنظر آخوند در گنبد کاوس و حوزه علمیه گلیداغ(عبدالقادر آخوند داغستانی) و تحصیل کرده دانشگاه الازهر مصر و از شاگردان استاد نامدار شیخ شلتوت میباشند.


منابع :

– سیری در اندیشه سیاسی عرب،دکتر حمید عنایت،ناشر شرکت سهامی کتابهای جیبی،چاپ اول،۱۳۵۶
– دایره المعارف اسلام،جلد ۱،آنکارا،۱۹۶۸
– دایره المعارف اسلام،جلد ۷،استانبول،۱۹۵۷
– دایره المعارف بزرگ اسلامی،زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی،جلد۲،تهران۱۳۶۹، جلد ۱۳ ،تهران ۱۳۸۳،
– دانشنامه جهان اسلام،زیر نظر غلامعلی حداد عادل،جلد۵،تهران ۱۳۷۹
– دایره المعارف ترک،جلد۱،استانبول ۱۹۶۸
– روحنامه،صفرمراد ترکمن باشی،ترکمن دولت نشریات غولوغینینگ مطبوعات مرکزی،عشق آباد،۱۹۹۵
– مقاله شیخ محمد عبده:ملاعاشور قاضی،بی بی مریم شرعی،سایت دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن
– پاسدار اسلام،شماره ۳۵۱و۳۵۲ ، فروردین ۱۳۹۰
– ندای اسلام،شماره اول،۱۳۸۹
– شیخ محمد شلتوت طلابه دارتقریب (۲)،علی احمدی،تهران،مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی
– شیخ محمد شلتوت طلابه دارتقریب (۴)،علی احمدی،تهران،مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی
– پیک تقریب،دو هفته نامه خبری-اطلاع رسانی،مجمع جهانی تقریب و مذاهب اسلامی،شماره ۱۲۷، ۱۳۹۰
– پاسدار اسلام،سال سی و یکم،دی ماه ۱۳۹۰، شماره ۳۶۱،پیشینه اسلام گرایی در مصر،سعداله زراعی
– دانشگاه الازهر،داج،بیار،ترجمه مشایخ فریدنی،تهران،مرکز نشر دانشگاهی،۱۳۶۷
– مقاله «سرزمین بیت المقدس و امام خمینی»قسمت دوم،نویسنده:نصرت الله تاجیک،ص ۱۷۱-فصلنامه حضور،بهار ۸۳ ، شماره ۴۸


تهیه کنندگان:

• ملاعاشور قاضی
• بی بی مریم شرعی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.