جدیدترین مطالب
خانه » دایرة‌المعارف » زبان و ادبیات » نقد و بررسی نوشتار رسم الخط ترکمنی / عیسی ارازلی

نقد و بررسی نوشتار رسم الخط ترکمنی / عیسی ارازلی

چرا در رسم‌الخط ترکمنی مورد استفاده در هفته‌نامه صحرا حروف “ق” و “ی” به “غ” و “ئ” تغییر می‌یابند؟ بنده این سوالات را دو سال پیش مطرح کردم و در خود هفته نامه نیز به چاپ رسید.

چون جوابی دریافت نکردم یکسال بعد خودم علت تغییرات را در همان نشریه توضیح دادم. سردبیر محترم هفته نامه صحرا دوست بزرگوار ما آقای حمید کمی به بانیان آن رسم الخط توصیه کردند به سوالات من جواب دهند و حتی هشدار دادند در غیر اینصورت نشریه مربوطه در قبال آن رسم الخط تغییر رویه خواهد داد.

اما آنها جواب ندادند و وعده سر دبیر محترم نیز فراموش شد. اینک همان مقاله را تقدیم حضور خوانندگان محترم و دانش پژوه می‌نمایم:

به عنوان یکی از خوانندگان هفته نامه صحرا در نقدی که تابستان ۸۹ راجع به رسم الخط مورد استفاده در صفحه ترکمنی آن هفته نامه نوشتم و در یکی از شماره های تیرماه همان سال در خود آن نشریه به چاپ رسید، ضمن بیان موافق نبودن این رسم الخط با روانشناسی و منطق این نوشتار یعنی نوشتار عربی و با بر شمردن مواردی از نواقص و اشکالات آوانگاری در آن، از طراحان این رسم الخط سؤال کردم: چرا حرف «ی» را در وسط و آخر بعضی کلمات به‌طور غیر معمول به «ئ – ئــ» تغییر داده‌اند و مشخصاً پرسیدم آیا در صورت استفاده برابر از آن حرف آنگونه که قرن‌ها متداول بوده بین کلمات تداخل پیش می‌آید و خواندنشان مشکل می‌شود.

متاسفانه هیچگونه پاسخی به این سؤالات داده نشد ولی استفاده از رسم الخط مذکور همچنان در آن نشریه ادامه یافت. با وجود احترام و ارزشی که به هفته‌نامه صحرا قائلم باید بگویم این عکس العمل درست نبود.

انتظار داشتم یا به نقدم پاسخ می‌دادند و یا اینکه این بدعت بی‌پاسخ را متوقف می‌کردند و یا لااقل اجازه می‌دادند مطالب شعرا و نویسندگان با سلیقه خودشان به چاپ می‌رسیدند و بدینوسیله حق انتخاب از خوانندگان هم سلب نمی‌گردید.

زیرا نوشتار در تعامل طولانی مدت بین نویسنده و خواننده شکل می‌گیرد و تکامل می‌یابد. دخالت و یا هر نوع تحمیل نظر در این مورد به نفع نخواهد بود. بهر حال از آنجائیکه در حیطه علم و ادب بی‌پاسخ ماندن سؤالات جایز و معمول نیست لذا تصمیم گرفتم سؤالاتم را بی جواب نگذارم و خودم به آنها پاسخ دهم.

به نظر من استفاده برابر از «ی» هیچ نوع تداخلی در شکل کلمات مربوطه و یا مشکلی در قرائت آنها پیش نمی‌آورد بلکه مشکل در جای دیگر است. می‌دانیم که در الفبای لاتین برای حرف «ق» معادل مستقیم وجود ندارد. در ترکیه آنرا با K (ک) و در ترکمنستان با g (گ) نمایش می‌دهند.

حال آنکه در اکثر نقاط دنیا آن را با q(کیو) نشان می‌دهند که البته این یکی درست‌تر و طرفداران آن در حال افزایش است. در اینجا دوستان ما نیز g را معیار قرار داده‌اند. حال اگر شما بخواهید کلماتی نظیر «قیر» و «گیر» را بر اساس استانداردهای نوشتاری مأنوس به لاتین بنویسید، باید قیر را gir و گیر را هم gir بنویسید که در این صورت تداخل پیش می‌آید و در ادامه کلمات بی‌شماری همشکل از آب در می‌آیند.

پس مجبورید «i» را هم بر خلاف معمول در بعضی کلمات تغییر دهید. همانطورکه در ترکمنستان انجام داده‌اند. آنها برای اینکار آن حرف را از نظر صدا به قول خودشان به کلفت و نازک یعنی حلقی و غیر حلقی تقسیم نموده و در صدای حلقی به جای «i» از «y» استفاده کرده‌اند.

بنابراین کلماتی مانند قیر، قزل، ییلدرم، یغیلدی و قییلدی را gyr , gyzyl, yyldyrym, yygyldy, gyyyldy نوشته‌اند. دوستان ما نیز در اینجا عیناً g را به غ و y را به ئ تبدیل کرده کلمات بالا را غئر، غئزئل، یئلدئرئم، غئیئلدئ و یئغئلدئ می‌نویسند.

کاری که نه در نوشتار لاتین معمول است و نه در نوشتار عربی. چنانکه می‌بینید رسم‌الخط این دوستان آنطور که ادعا می‌کنند نمی‌تواند نو به حساب آید بلکه رسم‌الخطی است کاملاً تقلیدی که فقط اشتباه دیگران را در مقیاسی وسیع‌تر روی این نوشتار برگردان کرده است.

امروزه حتی یک دانش‌آموز راهنمایی فرق بین قواعد نوشتار لاتین و عربی را می‌داند. او مثلاً محمود را به لاتین Mahmud و یا Mahmoud می‌نویسد اما در برگشت آنرا ماحمود و یا بدتر از آن مثل دوستان ما ماخموت و یا ماخمئت نمی‌نویسد.

با مشاهده کار این دوستان آدم ابتدا فکر می‌کند آنها دارند صداهای ریز و درشت کلمات را مثل ضبط صوت روی کاغذ ضبط می‌کنند اما کمی بعد متوجه می‌شوید که به جز افزودن بر دامنه نگارش‌های مشابه و حجیم‌تر کردن آن‌ها با آوانگاری‌های بی‌مورد و بعضاً نادرست و بالاخره سردرگم کردن خوانندگانی که تاکنون توانسته‌اند ده‌ها کتب ترکمنی را با نوشتار رایج بخوانند، کار مؤثر دیگری انجام نمی‌دهند.

grey - نقد و بررسي نوشتار رسم الخط تركمنی / عیسی ارازلی

عیسی ارازلی، فعال فرهنگی عضو انجمن شعر و ادب ترکمنی میراث

برای مثال آن‌ها با نوشتن اینسان به جای انسان از طرفی می‌خواهند مثلاً فنوتیک‌نویسی کنند و برای اینکار از جزئی‌ترین صدا که تأثیری هم در معنی ندارد نمی‌گذرند و از طرف دیگر بدون توجه به کوتاهی و بلندی مصوت‌های زبان ترکمنی کلماتی چون قر و قز (امر کندن و گرم شدن) را غئر و غئز و در عین حال قیر و قیز را هم که از نظر صدا و معنا متفاوت است غئر و غئز می‌نویسند.

وقتی به کار گذشتگان نگاه می‌کنیم می‌بینیم آنها از روش‌های موجه و خوبی برای کاستن از میزان تداخل و شباهت کلمات استفاده کرده‌اند. مثلاً به نوشتار کلمات قز، قیز، قاز و غاز توجه کنید.

در اینجا دو انعطاف مشاهده می‌کنید. یکی در مورد قاز (امر کندن) که صدای الف آن کوتاه است و می‌دانیم که در قواعد این نوشتار این صدا داخل کلمه جا نمی‌گیرد اما در این کلمه برای جلوگیری از تداخل آن با قز بکار رفته است.

دومین انعطاف درمورد غاز (نام پرنده) که در آن «غ» به جای «ق» نشسته است تا با قاز تداخل نکند. با ادامه این روش می‌توان به بسیاری از کلمات نزدیک به هم، هویت مستقل داد و مشکلات را بر طرف کرد. اما دوستان کلمات بالا را غئز، غئز، غاز و غاز می‌نویسند و شباهت‌ها و در نتیجه مشکلات را بیشتر می‌کنند.

پس بهتر است دوستان قبل از اینکه از نوشتارهای دیگران ایراد بگیرند فکری به حال نوشتار خود نمایند. مثلاً قیز را غئئز و غاز را غآز بنویسند که البته در اینصورت حجم لغات باز هم افزایش خواهد یافت.

چنانکه در نقد قبلی گفتم نوشتارهای زبان‌های مهم دنیا مانند عربی، انگلیسی و فارسی که ما بیشتر با آ‌ن‌ها سر و کار داریم فنوتیکی نیستند.

خط مثل نت موسیقی است همانطور که تنها از روی نت نمی‌توان موسیقی آموخت تنها با خط هم نمی‌توان زبان یاد گرفت. در نوشتار زبان ریاضی نه حروف صامت وجود دارند و نه صدادار اما بعد از آموزش به راحتی خوانده می‌شود.

در پایان چند سؤال دیگر هم از دوستان دارم؛

چرا و بر چه اساس کلماتی مانند کتاب را کیتاپ، محمود را ماخموت یا ماخمئت و نفس را نپس و یا شفا را شئپا می‌نویسند؟؟؟!!!!

و باز مشخصاً می‌پرسم؛ چرا «ب» را در کتاب به «پ»، «د» را در محمود به «ت» ، و «ف» را در نفس باز به «پ» تغییر داده‌اند؟؟؟؟!!!

می‌دانیم که این تغییرات در هیچکدام از آثار بزرگان علم و ادب و پیشینه فرهنگی ما مشاهده نشده و در گویش عامه هم اینطور نیست. بنابراین، برای ما بسیار غیر معمول است.

امیدوارم دوستان این بار این سؤالات را بی‌پاسخ نگذارند. همچنین اگر نظر دیگری درباره علت تغییر ق و ی به غ و ئ دارند مرقوم فرمایند.

عیسی ارازلی

دریافت از سایت دانشجویان و دانش‌آموختگان

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.