جدیدترین مطالب

ملانفس

 

وی در سال ۱۲۲۵ هجری متولد شد ،  و ازطایفه تکه ( توقتامیش تیره وکیل) است. و در سال ۱۲۷۷ ه.ق از دنیا رفت.

 

ملانفس شاعر و عالم ترکمن
ملانفس شاعر و عالم ترکمن

ملانفس کتاب مشهور خود «‌زهره ، طاهیر » را در آخر قرن سیزدهم هجری به اتمام رساند ، وی در ادبیات ترکمن  « شاه عاشقان ،‌ سلطان سرزمین عشق » به حساب می آید. علاوه بر «زهره ، طاهیر » غزل ، مخمس و از همه مهمتر به مسائل اجتماعی زمان خود نیز پرداخته است . او در دوران سخت زندگی خود با شاهان و بگ و بی عدالتی ها مبارزه کرده است.

 
ملانفس (شاعر و عارف بزرگ ترکمن)

ملانفس (شاعر و عارف بزرگ ترکمن)

علیرغم اینکه حدودا ً از سال ۱۹۴۰ میلادی محققان ترکمنستان آثار و مقالات متعددی در موضوع زندگی ملانفس منتشرکرده اند اما هنوز سال ومحل تولد ووفات وی بطورقطع روشن نیست .درتعدادی ازآثار ازجمله کتاب « ادبیات ترکمن» – و آنتولوژی شعرترکمن  . زمان تولد و درگذشت شاعر بین سال های ۱۸۱۰-۱۸۶۲ ذکرشده اما زادگاه وی با اختلاف در« سرخس» و « مرو» گزارش شده است.
در« دیوان ملانفس ۴ » چاپ ایران سال تولد و فوت شاعر بین سال های ۱۸۱۰-۱۸۶۰ و زادگاه وی « سرخس» قید شده است . به دلیل همین اغتشاش موجود در اقوال پژوهشگران، دکتر ارازمحمدسارلی در اثر خود هیچگونه نظرقطعی دراین موضوعات ارائه نداده و ضمن بیان این دیدگاه ها با استناد به بعض اشعار نویافته ی شاعر این احتمال که سال تولد شاعر می تواند۱۸۰۰ میلادی باشد را نیز مطرح می کند.

ملانفس شاعر و عالم ترکمن

ملانفس شاعر و عالم ترکمن


پدرملانفس ، ملا قادیربردی از افراد آگاه زمانه ی خود بوده .لقب « ملا» بیانگرسواد وفرهنگ وی درشرائط زمانی خود است. ملانفس نیز در مدارس معروف  منطقه علم آموزی می کند و سپس در مرو با لقب «ملا» به کار تدریس می پردازد . شاعردر زمان حیات خود شاهد حساس ترین دوره ی تاریخی قوم ترکمن بود. جنگ های سرنوشت سازترکمن با خان نشین خیوه وشکست وهزیمت ازبکان با بجای گذاشتن جسد«محمدامین خان»حکمران خوارزم وجنگ های «غارری غالا » و« مرو» که بین سال های ۱۸۵۳-۱۸۶۰ باسپاه قاجارروی می دهد ، همه درزمان حیات شاعر اتفاق می افتد . ملانفس که در مرومی زیسته دربطن این حوادث سرنوست ساز حضورداشته وبطورطبیعی آفرینش شعری وی تحت تأثیر این رویدادها قرارگرفته است.چنانکه تعدادی ازاشعار وی در وصف سرداران و قهرمانان نظامی ترکمن سروده شده است . ظاهرا ً شاعر به دلیل جراحات وارده در« جنگ مرو » دارفانی را وداع گفته است.
آفرینش ادبی هنری شاعر
شخصیت شاعرملانفس دارای سه جنبه است:
ملانفس به مثابه یک « باغشی»
ملانفس به مثابه یک « شاعر»
ملانفس به مثابه یک « داستانسرا»

6


می دانیم که یکی از برادران ملانفس به نام « آغاجیق» خواننده موسیقی مردمی ترکمن بوده است. حتی وی لقب « باغشی » را داشته ودرمیان مردم به « آغاجیق باغشی» شهرت داشته است. ظاهراً تحت تأثیر برادروشاید هم متأثرازیک« سنت هنری خانواده گی» ملانفس نیزبه کارنوازندگی وخوانندگی اشتغال داشته وبعضی از اشعارخود را به آواز اجرا می کرده است  . ازمشهورترین ترانه های وی« شیرمایی داراق» است . از این منظر ملانفس به عنوان یک « باغشی» معرفی می شود.
ملانفس در عین حال یک « شاعر» است و به دلیل سرایش اشعار تغزلی به درست یا غلط از طرف پژوهشگران ترکمن لقب «سلطان سرزمین عشق»را دارد. اشعار تغزلی وی عموما ًَ درقالب مخمّس وغوشوق سروده شده اند.درعین حال تعدادی اشعار وی دارای مضامین قهرمانی وسلحشوری است.
« داستانسرایی ملانفس » شاید از دیگر جهات شخصیت ادبی هنری وی نمود بیشتری داشته باشد. اثر داستانی عاشقانه وی با نام « زهره- طاهر» از شناخته ترین آثار ادبیات داستانی دوره کلاسیک ترکمن است.
از شواهد چنین بر می آید که درهرحال چه بصورت «روایی» – درروایت های بزمی باغشی های ترکمن- وچه بصورت مکتوب ، داستان«زهره وطاهر»درمیان ترکمن ها ازدیربازشناخته بوده است.در بعض آثار ادبی ترکمن مربوط به دوره زمانی پیش از ملانفس اشاراتی به داستان « زهره- طاهر» شده است. ازجمله : در کتاب حماسی « گوراُوغلی» نام « زهره- طاهر».

 
ملانفس شاعر و عالم ترکمن

ملانفس شاعر و عالم ترکمن

 داستان عاشقانه ی « زهره-طاهر» قبل ازحیات ملانفس درمیان مردم وجریان ادبی ترکمن شناخته بوده است.
ملا نفس شاعر کلاسیک ترکمن و پیرو مکتب مختومقلی فراغی در ادبیات ترکمن به « عشق مولکونینگ شاسی» یعنی فرمانروای اقلیم عشق معروف است.
با یک نگاه به عنوان اشعار ملا نفس می توان دریافت که جز موارد اندک چون «مردلرینگ مردانی دیر»،«سرداری»، «قاجار بای»، «خوجام» ، «خانی دیر» و برخی اشعار اخلاقی اجتماعی ، بقیّه عاشقانه از نوع عشق مجازی و اندکی عارفانه آمیخته به مجاز است.
علاوه بر این ها، پایگاه اجتماعی و مذهبی شاعر از جمله این که در اقوال و روایات شفاهی او را معلم مکتبخانه شمرده اند و خطاب “ملا” بر او اختصاص یافته است ، دلالت بر پاکی و برائت او از عشق های نفسانی دارد.

ملانفس شاعر و عالم ترکمن

ملانفس شاعر و عالم ترکمن

گردآوری و تنظیم : یاشار نیازی

منبع:
مارقوش / دایره المعارف ترکمن صحرا
www.margush.ir
telfax: 0172-2221228
tel: 0172-2291449
mob:+98 9392291449

استفاده از مطالب سایت با قید منبع مانعی ندارد.

۲ نظر

  1. کریم قربان نفس
    کریم قربان نفس(۱۹۸۸ـ۱۹۲۹م)شاعری پیشتاز،مترجمی توانا،روزنامه نگاری کهنه کار و صاحب آثاری کثیر در وادی شعر و ادب ترکمن است وی از شش سالگی شعر سروده و آثار متعددی چون: سرچشمه ی نیروی من(۱۹۵۱م)،قلب سرباز(۱۹۵۳م)، تایماز بابا(۱۹۶۰م)،روزهای تلخ روزهای شیرین(۱۹۶۲م)،قلبی کز خاک بر آمد(۱۹۶۵م)،چشم شاعر(۱۹۶۷م)،چهل(۱۹۶۷م)، عمر(۱۹۷۵م)،خاک(۱۹۷۸م)،منزل(۱۹۷۹م)،کتاب ترجمه ی بوستان دوستان(۱۹۸۵م)، و منظومه هایی همچون: غم جوانی(۱۹۴۲م)،پدر و پسر(۱۹۶۱م)و…به جای گذارده است.
    برخی از آثار شاعر برای مخاطبین کودک و نوجوان است کز جمله می توان به:خانواده و مدرسه(۱۹۵۴م)،تنبل و بخت(۱۹۵۸م)،بیلچه ی نظرجان(۱۹۵۹م)،پدرها و بچه ها(۱۹۷۸م)،و…اشاره داشت. وی به سال ۱۹۶۷م.جایزه ی ادبی نویسنده ی ملی ترکمن را از آن خود ساخت.
    شاعر وقتی که تنها ده سال داشت نخستین سروده ی رسمی اش را با نام«ارتش سرخ» در روزنامه ای محلی به چاپ رساند، وی از سال ۱۹۳۹م. در روزنامه های محلی چون: صدای دهقان، هماره آماده، کمونیست جوان و…به نشر آثار خود پرداخت و پس از پایان تحصیلات عالی به سردبیری مطبوعات روی آورد و حتی به ارتباط تنگاتنگ با نویسندگان،شاعران و مترجمان طراز اول دست یافت.بنا به بینش بالنده ی سیاسی و دانش پژوهنده ی اجتماعی که در شاعر بود در سال ۱۹۷۴م. به سمت نمایندگی مجلس انتخاب شد و اسباب سازندگی و منزلگاه تحول و ترقی در زمان و مکان خویش را سبب شد.
    شعر شاعر و ذهن منظم او کیفیت و ظرفیت اجتماعی ـ ادبی را به خوبی تشخیص میداد و شعرها را به التزام زمان ها تقکیک،و عام فهم و خاص پسند می ساخت چنانکه در کتاب«تایماز بابا»۱۹۶۰م. توانست احساس و آرزو و درک و فهم خود از زمانه و اوضاع حاضر آن زمان را در عین سلاست و صلابت به تمثیل کشد که خود دستخوش موشکافی و نقطه ی عطفی در کارنامه ی شاعری اوست.شاعر در کتاب «روزهای تلخ،روزهای شیرین»۱۹۶۲م.می کوشد به توصیف دوران جنگ جهانی و سال های گذار از آن پردازد. وی در اثر دیگری به نام «چهل»۱۹۶۷م. تجربیات شعری خویش را تکامل می بخشد و موجودیت درونی و گوهر وجودی وی به درونمایه ی اشعارش مبدل می شود؛ و این حقیقت که قهرمانان آثارش گویای ملیت خواهی و اصلاح طلبی شاعرند شکی نیست.
    شاعر در جایی می گوید: مادرم شراره ی راستی،درستی و سادگی برایم بود و پدرم بانی خوش قلبی،طهارت جان و طراوت دل در من بود.کریم قربان نفس پس از عمری عمارت قلم به سال ۱۹۸۸م.در حال تهیه ی اثر«دیروز،امروز است.» در گذشت؛وی در روح انسانی و سخندانی به شهریاری شهرآشوب قلم دست یافت و حتی آهنگ سلطانی صلای دل نمود تا آنجا که به سال ۱۹۷۰م. به نشان ادبی مختومقلی فراغی نایل شد و همه را مجذوب جذبه ی جسارت و مقهور قدرت قلمش نمود؛ چنانکه در آثاری همچون: عمر،خاک،منزل و مکتوبات تابستان به بیان تفاوتها و تضادهای اخلاقی پرداخته، شناخت ریشه ای اخلاقی را راهگشای نسل انسانی می داند.
    شاعر در اثری دیگر به نام«قدرت زمین» سختی ها را پیش رو آورده به مقتضیات اشعارش مظاهر اخلاقی را به دقت شرح می دهد و به جانب انسانیت متعالی حرکت می کند تا به استنتاج پیام های اخلاقی در بافت اجتماعی کمک کرده باشد.
    روحش شاد و روانش پاک باد.

    آیتکین عطاخانی.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.