جدیدترین مطالب
خانه » دایرة‌المعارف » آداب و رسوم » جشن عروسی ترکمنهای اَنولی

جشن عروسی ترکمنهای اَنولی

جشن عروسی ترکمن‌های اَنولی

نوشته: بأشیم آنّا قربانف

ترجمه: مرضیه اونق

 

اَنولی‌ها یکی از طوایف قدمی ساکن دامنه‌های جنوب ترکمنستان هستند که آداب و رسوم، سنتها و عادات قدیمی خود را حفظ نموده‌اند و در دوران اخیرتحولات عمیق و همه جانبه فرهنگی را از سرگذراند‌ه‌اند. یکی از عرصه‌ها‌ی تحول جشن عروسی است.

جشن عروسی (گلین توی) یکی از جشنهای بسیار قدیمی است که با شادی و پایکوبی زیاد همراه است و خاطره‌ای فراموش نشدنی از خود بر جای میگذارد. ازدواج و تشکیل خانه و خانواده‌ای مستقل یکی از اصول پایه‌های اصلی  دین مبین اسلام است و از اهمیت زیادی برخوردار می‌باشد.

نگارنده این سطور از روستاهای اَنو و مانیش در دامنه های کوپت داغ بازدید نموده و اطلاعات جدیدی را در خصوص مردم‌شناسی (اتنولوژی) طایفه اَنولی گرد آوری نموده است.

یکی از ویژگی‌های اصلی جشن ازدواج طایفه اَنولی‌ها رسم نامزدی (آداقلاما) است که معمولاً پس از ۱۲ سالگی پسر و دختر جاری می شود. محقق برجسته ترکمنستان ن. بایرام صحتف در اثر خود به نام «لغت نامه‌مختصر اسلامی» چنین می‌نویسد: « این رسم در میان ترکمن‌ها نیز رواج داشته است. افراد دیگر اخلاقاً حق خواستگاری از دختر دارای نامزد را نداشته‌اند.» به پیروی از این رسم دختر و یا پسر جوان باید با نامزد خود ازدواج می‌کرد.

اَنولی‌ها به گردن دختری که نامزد داشت سکه‌ی نقره و یا رشته نخ معروف به «آلاجا» می‌آویختند. همچنین خانواده‌هایی که مایل به برقراری پیوند خویشاوندی بودند با بردن «قاتلاما» و «چِلپِک» (نام دو نوع نان سنتی خانگی ترکمنی  – مترجم) رفت و آمد را آغاز می کردند.

آکادمیسین آ.جیکیف تأکید می کند که پختن انواع نان شیرینی اکرام کردن و مبادله آن یکی از رسوم قدیمی ترکمنها است.

پختن انواع نان شیرینی در جشنها به خصوص جشن عروسی در میان هندوها نیز بسیار رایج است که نویسنده سطور در جریان شرکت در یک جشن عروسی در دهلی شاهد آن بود.

اَنولی‌ها وقتی به خواستگاری می رفتند قند و پارچه چیت به عنوان هدیه می بردند. اگر خانواده دختر راضی به وصلت باشند قند اهدا‌یی را گرفته و خود نیز به آن قند افزوده و بین نمایندگان دو طرف پخش می‌کردند که نشانه موافقت آنها با وصلت و آرزوی داشتن روابطی به شیرینی قند بود.

پس از اهداء بسته‌های قند و روسری بر سر عروس آینده انداخته و برگردنش رشته نخ «آلاجا» می‌آویختند. خانواده داماد با خود نان شیرینی مخصوصی بنام «پیشمه» هم می‌آوردند. اگر خواستگاری پیش از فرا رسیدن نوروز انجام می‌گرفت در روز عید خانواده داماد حلوا و پلو پخته و با روسری و پارچه‌ برای لباس به خانه عروس می‌آورد. این رسم را اَنولی‌ها «غنچه» می‌نامیدند. خانواده‌ی عروس نیز در پاسخ با انواع غذاها از خانواده داماد پذیرایی می‌کرد.

اَنولی‌ها مقررات شدیدی درباره‌ی مهریه عروسی داشته‌اند و تنها مبلغ ناچیزی را به عوان شیربهاء می پرداختند و عروسی را رد روزی مناسب با در نظر گرفتن وضعیت ستارگان که اصطلاحاً «ساعتلی‌گون» می‌نامند برگزار می‌کردند. معمولاً روزهای مناسب جشن عروسی را روزهای ۷، ۱۷ و ۲۷ ماه محسوب می‌کردند. جشن عروسی در گذشته و همچنین امروزه ۱-۲ روز طول می‌کشید. خانواده داماد یک گاو و یا شتر و در صورت لزوم گوسفند و بز ذبح می‌کرد و حداقل ۷ ۸ دیگ غذا شامل شوربا، دوغراما، یار ما با کله پاچه (نامهای غذاهای سنتی ترکمنی که با گوشت ذبح شده پخته می‌شود-مترجم) می پخت و همه‌ی اقوام و نزدیکان و اهالی محل (اوبه) را دعوت می‌کرد.

grey - جشن عروسي تركمنهاي اَنولي


به گفته آقای کاکابای که با ما همصحبت شد، وقتی برای آوردن عروس می رفتند حتماً یک باغشی (نوازنده و خواننده ترانه‌های ملی و محلی ترکمنی مترجم) با خود می بردند. باغشی ترانه‌های مخصوص جشن عروسی مثل «یار یار»، «یارای جان»، «اَرمنگلی»، «حیران»، «لالی جان» را می‌خواند و گلین آلجی (کاروانی که از طرف داماد برای آوردن عروس به خانه عروس فرستاده می‌شود که همان کاروان عروسی بیاران می‌توان نامید -مترجم) را به شوق می‌آورد. وقتی به خانه عروس می‌رسیدند، در یک دست نان و در دست دیگر آینه‌ای گرفته و ترانه مخصوص عروسی بنام «یار یار» را می‌خواند که در این مورد نان به معنی فراوانی و رزق و روزی و آینه به معنی شفافیت و پاکی زندگی بوده است. روی عروس را نیز با پرده‌ای پوشانده و دستهایش را حنا می‌بستند. پس زنان و دختران جوان به دف زدن و سرود خوانی می‌پرداختند.

عروس را بر شتر و اسبی که به خوبی تزئین شده بود سوار کرده و به خانه داماد می‌آوردند. پس از آمدن کاروان عروس بیاران (گلین آلجی) ندیمه‌های همراه عروس (ینگه‌ها) و زنان و دختران خانواده داماد روبه روی هم ایستاده خطاب به یکدیگر سرودهای کنایه آمیز می خواندند.

اَنولی‌ها رسمی قدیمی در خصوص تحقیق تفحص درباره‌ی داماد و عروس داشتند. هنگام تحقیق و پرسش در خصوص داماد آینده به زیبایی ظاهری، رفتار و اخلاق شخصی او و وضعیت مادی والدین و خانواده‌اش توجه می‌کردند.

grey - جشن عروسي تركمنهاي اَنولي

پس از آمدن کاروان گلین آلجی به خانه عروس خواندن ترانه «یاریار» با شوق و حرارت بیشتر توسط هر دو طرف اجرا و همچنین »دالاش» (نوعی ستیز نمادین) زنان دو طرف هم برگزار می‌شود. سپس عروس را بر پلاسی نشانده توسط نمایندگان خانواده داماد از خانه بیرون برده می‌شود. امروزه ندیمه‌ها عروس (ینگه‌ها) هیچ کس را به خانه‌ای که عروس را در آن جای داده‌اند ، راه نمی‌دهند که این رسم در میان طوایف تکه نیز رایج

است. خانواده داماد برای ورود به این خانه به ینگه‌ها حق درب را به صورت پول نقد می‌پردازد.

در گذشته هنگام نشاندن عروس بر اسب یکی از نزدیکان داماد (برادر، عمو، دایی و) زانو می‌زد و عروس با بر پشت او گذاشته و بر اسب سوار می‌شد. دهنه‌ی اسب را سه نفر، یکی از جلو و دو نفر دیگر از دو طرف پهلویی نگه ‌می‌داشتند. این رسم (رسوم سوار شدن عروس بر اسب) در میان اقوام کوهستانی قفقاز نیز رایج است.


وقتی عروس به خانه داماد  آورده می‌شود، داماد از یک نقطه مرتفع (روی دیوار یا ساختمان) سیب، شیرینی و شکلات می‌ریزد. اَنولی‌ها آن را رسم «آلما آتماق» (سیب اندازی) می‌نامند. پس از آنکه عروس را داخل خانه‌ای که برایش مهیا شده می‌برند، او را سوگند می‌دهند که به خانواده‌ای که به آن پیوسته و شوهرش وفادار بماند و سپس نوبت اجرای «اتورتماق» (نشاندن) می رسد که با اهداء هدایایی توسط والدین شوهر آغاز می‌شود و به دنبال آنها اقوام و نزدیکان داماد هدایای خود را می‌دهند و در خانه‌ای که عروس را در آن جای داده‌اند، اسفند دود می‌کنند.

سپس رسم «شوواز» با شرکت مردان اجرا می‌شود. این رسم به تدریج در حال فراموشی است. در جریان اجرای رسم «شوواز» ترانه مخصوص عروسی بنام «لاللی جان» خوانده می‌شود.

علاوه بر اینها اَنولی‌ها رسمی بنام «باش سالماق» هم دارند که سه روز پس از آوردن عروس اجرا می‌شود. ابتدا لباس عروس را با لباس زنانه عوض می‌کنند و به جای کلاه «تاخیا» که بر سر داشت کلاه دیگری بنام «توپبا» بر سرش میگذارند و موهایش را به صورت دو رشته بافته و به پس سر رها می‌کنند که همه اینها به معنی پایان سالهای دوشیزگی و آغاز زندگی جدید به عنوان زن شوهردار است. لازم به تذکر است که زنان و دوشیزگان اَنولی کلاههای سنگین (توپبا، حاسابا و بوریک‌های سنگین) بر سر نمی‌گذاشتند./ک

منبع:

مارقوش ترکمن صحرا/ دایره‌المعارف تاریخی و فرهنگی ترکمنژ

www.margush.ir

استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع مانعی ندارد.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.