جدیدترین مطالب
خانه » دایرة‌المعارف » زبان و ادبیات » جایگاه حرف «ف» در زبان ترکمنی

جایگاه حرف «ف» در زبان ترکمنی

grey - جایگاه حرف «ف» در زبان تركمنیبه دو نوشتار متفاوت زیر از یک عبارت توجه کنید: به نظر شما کدامیک درست است؟
۱- مختومقلی فراغی‌نینگ وفالی شاگردی ملانفس (ماتی کوسایف، مقدمه دیوان مختومقلی، عشق‌آباد ۱۹۶۰، با همین رسم‌الخط)
۲- ماغتئم غولی پئراغی‌نئنگ وپالی شاگیردی موللانپس (رسم‌الخطی که عده‌ای در اینجا با گویش فعلی عشق‌آباد درست کرده‌اند).

پیداست که صاحبان رسم‌الخط اخیر فکر می‌کنند حرف «ف» در زبان ترکمنی وجود ندارد.
به شرطی می‌توان گفت یک حرف در یک زبان وجود ندارد که حتی یک کلمه هم با آن حرف در آن زبان نباشد و گویشورانش نتوانند به آسانی آن را تلفظ کنند.

حرف ف در زبان ترکمنی به دو حالت وجود دارد:
یکی در ساختار کلمات مانند: اوفله‌مک، چوفله‌مک، کوفریمک، کوفیک، چفار، بافید، کرفه (کورفه)
و دیگری براساس یک قاعده کلی اگر حرف «پ» در وسط کلمه ساکن نباشد «ف» تلفظ می‌شود، مانند:
تاپ، تافان، تافار، تاپدی (ساکن)، تافلدی، تاپسین (ساکن)، تافلسین، تافب، تافلب …. و یا اگر قبل از حرف «ر» قرار گیرد مثل: کوپ، کوفراک. این مورد استثنائاتی هم دارد که بعداً اشاره خواهیم کرد.
اصطلاح «تافار تاپماز» به معنای «کم بضاعت» را از اطرافیانتان بخواهید چند بار تکرار کنند، خواهید دید به آسانی از عهده این کار برمی‌آیند. در حالیکه مصدر در هر دو یکسان است.
این قاعده در زبان مختومقلی فراغی در کلیه چاپ‌های قدیمی از جمله چاپ قاضی و کوسایف نیز دیده می شود. حتی در مقدمه کوسایف در معرفی مختومقلی هم علاوه بر نوشتارهایی چون اوفلاب، چفر شاهد کلماتی با املای کوفراک و توفار هستیم که نشان می‌دهد قاعده مذکور تا آن زمان در عشق‌آباد هم متداول بوده و اینکه بعضی‌ها می‌گویند لهجه فعلی ترکمنستان همان لهجه تکه است نمی‌تواند صحت داشته باشد.
استاد قدیر وردی رجایی مدرس بازنشسته زبان انگلیسی و صاحب‌نظر در مسائل زبانشناسی راجع به کلماتی که حرف «ف» در ساختار آنها وجود دارد استدلال جالبی کرده و در مقاله ای خطاب به منتقدین این حرف نوشته است: شما باید اول ثابت کنید حرف «ف» دراین نوع کلمات در ابتدا «ف» نبوده بلکه «پ» بوده است. این استدلال دست ما را ماهرانه از پیش با منطق می‌بندد تا گرفتار قیاس مع‌الفارق نشویم یعنی مثلاً «کوفریمک» را با «کوفراک» مقایسه نکنیم و نگوییم چون ریشه کوفراک کوپ یعنی زیاد است پس ریشه کوفریمک هم کوپ است که در آن صورت لازم می‌آید عبارت «آغز کوفریمک» به معنای «زیاد شدن دهان» ترجمه شود و این درست نیست. و یا نگوییم اوفله‌مک و چوفله‌مک (یکی دمیدن بر چیزی مثل آتش و دیگری دمیدن به صورت و یا سینه انسان بعد از دعا و نیایش) مثل «کوپله‌مک» در ابتدا اوپله‌مک و چوپله‌مک بوده‌اند درحالیکه اولاً می‌دانیم با اوپ و یا چوپ کردن دم به جایی نمی‌رسد و ثانیاً اگر این نظر درست بود این دو کلمه هم می توانستند از همان اول مثل «کوپله‌مک» با «پ» بیان شوند.
حال با این استدلالات به اثبات درست بودن جایگاه حرف «ف» در نوشتار متداول یعنی «مختومقلی فراغی‌نینگ وفالی شاگردی ملانفس» می‌پردازیم.
فراغی: کلمه‌ایست دخیل عربی، منسوب به آسودگی و آزادی و همچنین لقب عارف و شاعر گرانقدر مختومقلی است.
اگرچه در گویش ترکمنی ظاهراً کلمه‌ای نیست که با این حرف شروع شود اما چون این کلمه دخیل است و در پیشینه فرهنگی ما ساختار این نوع کلمات حفظ شده است لذا ما نیز به تبعیت از بزرگان علم و ادب آنرا فراغی می‌نویسیم. حتی کسانیکه آنرا پئراغی می‌نویسند یادشان باشد که آنها هم در مصوبات خود که در قالب یک دفترچه منتشر گردید، در صفحات ۵۳ و ۵۴ در سه بند تعهد کرده‌اند که به ساختار کلمات در زبان‌های فارسی و عربی پایبند باشند. در اینجا دستورالعمل آنها را عیناً نقل می‌کنیم:
الف) پایبندی به ساختار اصلی کلمات در زبان‌های فارسی و عربی و جلوگیری از اغتشاش ذهنی در زمینه اورتوگرافیک بویژه در میان نوآموزان.
ب) تقویت وجوه اشتراک آموزشی در زمینه اسلوب نگارشی با زبانهای فارسی و عربی
ج) مأنوس بودن و پذیرفته بودن این شکل نوشتار لغات دخیل در سلیقه ذهنی نوآموزان
واضح است با این دستورالعمل نمی‌توان فراغی را پئراغی نوشت زیرا در آن صورت نه تنها از نظر اورتوگرافیک یعنی املایی بلکه از نظر معنا نیز در میان نوآموزان و حتی کهنه کاران اغتشاش ذهنی به وجود میا‌ید.
منطق و عدالت حکم می‌کند این افراد همانطورکه به ساختار کلمات در زبانهای روسی و غربی پایبندند و مثلاً فروید، فرونت، فوتبال، چخوف و پاولف را با «ف» می‌نویسند، به ساختار کلمات در زبان‌های فارسی و عربی هم که مستقیماً قول آنرا داده‌اند پایبند باشند و فراغی را با «ف» بنویسند.
وفا و نفس: در این دو مورد احتیاجی نیست بگوییم چون دخیل هستند باید ساختار آنها حفظ شود بلکه همانطورکه قبلاً گفتیم در خود قواعد زبان ترکمنی هم ممکن نیست این دو کلمه در حالت عادی «وپا» و «نپس» تلفظ شوند مگر به اشتباه و تقلید.
میدانیم این نوع بدعت ها در ترکمنستان دوران شوروی بوجود آمد. آنها ابتدا «ب» را در آخر کلماتی چون : کتاب، کباب، آلیب و بریب به «پ» تغییر دادند.

ماتی کوسایف در این خصوص می نویسد: «حاضرکی زمان ترکمن دیلینده سونگی «پ» حرفی بیلن قوتاریان سوزلر قدیم ترکمن ادبیاتینده کوپلنچ «ب» حرفینه اوگریب یازیلیار». اما خود کوسایف که از بزرگترین شخصیت های فرهنگی دوران خود بوداین نوع کلمات را همچنان با «ب» نوشته است. بعدها این روند به ساختار کلماتی چون وفا و نفس رسید و آنها هم وپا و نپس نوشته شدند. در اینجا ببینیم این کار که ما آنرا از نظر علمی یقیناً نادرست میدانیم در چه شرایطی و با تایید چه کسانی می توانست عملی گردد.
سردار قل گلدی منتقد ترکمنستانی در مقاله‌ای تحت عنوان «نواقص آموزش زبان ترکمنی در ترکمنستان» که سال گذشته در هفته نامه صحرا به چاپ رسید نواقص موجود را ناشی از عملکرد مسئولین فرهنگی ترکمنستان در دوران شوروی می‌داند و معتقد است آن‌ها با کنار زدن تدریجی اساتید ادبیات ترکمن و صاحب‌نظران واقعی با استفاده از تشکیلات حزب حاکم جای آنها را در مراکز تصمیم‌گیری گرفته و نظرات نادرست خود را به جامعه تحمیل کرده‌اند.

او آنها را افرادی صرفاً حزبی، بی‌خبر از ادبیات ترکمن و در یک کلام «قره لشکر» نامیده است. تنها هنر آن افراد چنانکه بعداً ثابت شد تخریب فرهنگ و ادب و سنت های خوب گذشتگان به بهانه مبارزه با ارتجاع و کهنه پرستی بوده است. همانطور که کوسایف با اظهار گلایه با زیرکی خاص در این مورد می‌نویسد: سووت آدملاری گچمیشینگ اونگات اثرلرینی تنقیدی صورتده پیدالانیار. سببی «گوزل زادی، اگر اول حتی کونه بولسه ده آباد سقلامق گراک، اونی نسخه حکمنده آلمق گراک، اوندین (اوندن) اوغیر آلمق گراک، اول دینگه «کونه» دیب بز تویس عجایب زاددین نامه اوچون یوز دوندارملی میش؟ … نامه اوچون ال چکملی میش؟».
طبیعی است تصمیمات اتخاذ شده در چنین شرایطی نه تنها الزاماً اعتبار و ارزش متابعت ندارند بلکه آنچه توسط آنان در جامعه تبدیل به عادات نادرست شده اند نیازمند اصلاح می باشند.
نواقص موجود، موانع جدی در راه آموزش زبان ترکمنی بوجود میاورند. شما چگونه می‌توانید نوشتاری چون «ماغتئم غولی پئراغی‌نئنگ وپالی شاگیردی موللانپس» را به دانش آموزان تفهیم کنید در حالیکه با عناصر اصلی زبان معیار یعنی پیشینه نوشتاری، دستور و قواعد، گویش عمومی و قراردادهای نخبگان معاصر مغایر است.
دانش آموزان ابتدایی ممکن است فقط گوش کنند اما از دانش آموزان بالاتر نمی‌توان انتظار داشت در کلاس‌های درس سؤال نکنند.

عیسی ارازلی

************************************

برای دریافت قواعد صحیح و آموزش رسم‌الخط صحیح ترکمنی

روی شکل زیر کلیک کنید

grey - جایگاه حرف «ف» در زبان تركمنی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.