جدیدترین مطالب

توماچ

طایفه‌ی توماچ

ترکمن‌های ایران از طوایف زیادی تشکیل یافته‌اند. هر ترکمن، با طایفه‌ی خود و تاریخچه آن، کم و بیش آشناست. اما در این بین، به نام طوایفی برمی‌خوریم که متأسفانه از معنای لغوی آن اطلاعی در دست نیست. پیدایش طوایف مختلف ترکمن، خود تحقیقی دیگر را می‌طلبد.

یکی از طوایفی که معنای آن توجه بسیاری از محققین را به خود جلب کرده است، «توماچ» است. توماچ‌ها خود جزو تیره‌ی «یارعلی» و زیر طایفه‌ی «جعفربای» می‌باشند.
استاد عبدالرحمن آخوند تنگلی در کتاب ارزشمند خود «فضائل ترکمان» جعفربای را به چهار زیر طایفه تقسیم می‌کند: یارعلی، نورعلی، شیرعلی و هوزعلی.

بر اساس نظر استاد تنگلی، یارعلی شامل هفت طایفه است: قیزیل، آریق، کل، چوگان، قاراقول، ساقغال‌لی و توماچ. توماچ به دو طایفه‌ی «آونیق» و «ایری» تقسیم می‌شود. ایری‌ها شامل طوایف ذیل می‌باشند: چونک، مله‌لر، اکارم. (فضائل ترکمان، عبدالرحمن آخوند تنگلی قراقچی، چاپ اول، ناشر نورمحمد آخوند بازیار سخاوی، گنبدقابوس، فروردین ۱۳۶۴، ص ۱۲۳-۱۲۵)

در کتاب «ایرانیان ترکمن» بجای «هوزعلی»، «میرعلی» آورده است. در این کتاب زیر طایفه‌ی یارعلی را چهار طایفه قید کرده‌ است: بورقاز، ساقغال، آریق و توماچ. توماچ به دو طایفه‌ی «ایری توماچ» و «آونیق توماچ» تقسیم می‌گردد. ایری توماچ سه زیر طایفه دارد: شبدیزلی، ایش محمدلی، دولر بردی. آونیق توماچ نیز سه زیر طایفه دارد: رضا قلی، قانگیرما، قوش‌لی. (ایرانین ترکمن، دکتر اصغر عسگری خانقاه و دکتر محمدشریف کمالی، انتشارات اساطیر، چاپ اول، ۱۳۷۴، ص ۶۱)

در اینجا نکته‌ای را می‌خواهم یادآوری می‌کنم. هر کدام از افرادی که به عنوان ریش‌سفید در بین ما در قید حیات می‌باشند، گنجینه‌ای از دانسته‌‌های قومی و طایفه‌ای می‌باشند که متأسفانه با درگذشت هر کدام از این بزرگواران گنجینه‌ای نیز با آنان مدفون می‌گردد که معلومات آنان دیگر دست‌یافتنی نیست. جوانان وظیفه دارند تحقیقات طایفه‌ی خود را خود انجام دهند و آن را با چاپ در نشریات به اطلاع دیگر محققان برسانند. با توجه به اینکه این تحقیق، کتابخانه‌ای می‌باشد، خالی از ایراد نخواهد بود. از محققین محترم می‌خواهم تا با ارسال نظرات خود مرا در این تحقیقات یاری دهند.

معنای لغوی طایفه‌ی «نوماچ»

معنای توماچ در هیچ یک از منابع ترکمنی یافت نشد. در منابع ترکی ترکیه نیز به معنای توماچ برخورد نشد. و اما در ترکی آذری که مانند زبان ترکمنی یکی از سه زبان منشعب از اوغوزهاست، به معنای «توماچ» برخوردیم.
«توماج» یک لغت ترکی است که در زبان ترکمنی به صورت نام یک طایفه باقی مانده است. توماچ در منابع لغوی ترکی آذری بدین معنا آورده شده است: «توماچ- تیماج، پوست دباغی شده (گوسفند و بز)».

تیماج با استناد به فرهنگ «غیاث اللغات» لفظ ترکی است:
«تیماج- چرم بودار که آن را بُلغار و ادیم نیز گویند و این لفظ ترکی است… و در مدار به «جیم» فارسی است (تیماچ).
روانشاد علی اکبر دهخدا در لغت نامه‌ی خود به نقل از شرفنامه منیری آورده است: «چرمی است رنگین و بوی خوش دارد و در شب طلوع سهیل آن را رنگ و بوی حاصل شود.» و در ادامه آورده است: «قسمی چرم اعلی، مقابل میشین، قسمی پوست پیراسته ستبر و محکم.»
با توجه به اینکه اولین واکه کلمات «توماچ/ Tumaç » و «تیماچ/ Tymaç » به صورت کوتاه تلفظ می‌شود، هر دو شکل در زبان ترکمنی تقریبا یک تلفظ دارد.

تحقیق از: محمود عطاگزلی
برگرفته از سایت نسب شناسی طوایف ترکمن

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.