جدیدترین مطالب
خانه » مقالات » تحلیلی بر شعر معاصر ترکمن/دکتر عبدالرحمن دیه‌جی

تحلیلی بر شعر معاصر ترکمن/دکتر عبدالرحمن دیه‌جی

grey - تحليلي بر شعر معاصر تركمن/دكتر عبدالرحمن ديه‌جيمارقوش : بعداز ظهر روز جمعه ششم خردادماه ۸۴ جلسه عمومی انجمن شعر و ادب میراث با حضور شاعران و نویسندگان و مشتاقان ادبیات ترکمن در کتابخانه عمومی گنبد برگزار گردید. در این جلسه ابتدا منصور طبری رئیس انجمن میراث گنبد ضمن خوشامدگویی، از برنامه جدید انجمن مبنی بر دعوت مستمر از اساتید و صاحب‌نظران علم و ادب منطقه در جلسات انجمن خبر داد.


سپس عبدالرحمن دیه‌جی شاعر و نویسنده شاخص ترکمن‌صحرا و مهمان مدعو انجمن سخنرانی خود را در موضوع وضعیت شعر معاصر ترکمن آغاز کرد.

در ابتدا وی درباره تعریف شعر اظهار داشت: «بنا به نظر بزرگان ادب، شعر دو گونه تعریف دارد. یکی قبل از سرودن و دیگری بعد از سرودن. قیس‌رازی شعر را کلامی موزون و مقفی و متساوی و متکرر دانسته است. و ارسطو شعر را کلامی خیال انگیز می‌داند.»
دیه‌جی افزود: «بین نظم و شعر مرزی به نام خیال وجود دارد. و باید بین این دو فرق قائل بود. برخی سروده‌های مختومقلی به نظم و برخی به شعر است.
آلن منتقد فرانسوی شعر را پس از خلق شدن تعریف می‌کند و به بیان دکتر شریعتی اگر احساس را به نظم بیان کنیم، هر چند زیبا هم باشد در قالب شعر نمی گنجد. مخلص کلام آنکه هرگاه زبان از گفتن بازماند شعر پدید می‌آید.»
عبدالرحمن دیه‌جی در ادامه گفت: «نزار قبانی شعر را رقص با کلمات می‌داند و شعر را رقص با تمام اجزای درون، رقص با تمام رویاهای ممکن و ناممکن معرفی می کند. مولوی با رقص می‌سرود و مریدانش می‌نوشتند.»
دیه‌جی اذعان داشت: «شعر حالات روحی و هیجان آدمی را می‌رساند. شعر از ناخودآگاه انسان می‌تراود. ادبیات هم مانند دیگر فنون و علوم باید همپای زمان پیش برود و ما شاعران باید خودمان را با زمان تطبیق دهیم.»
عبدالرحمن دیه‌جی در تقسیم شعر به متعهد و غیرمتعهد گفت: «شعر متعهد در خدمت به اندیشه و مردم سروده می شود؛ اما در شعر غیرمتعهد فقط درونیات شاعر منعکس می گردد.»
دیه‌جی در رابطه با شعر معاصر ترکمنستان گفت: «ادبیات سوسیالیستی اعتقاد به جمع دارد و تعهدگراست. در سالهای ۱۹۶۰ فضای ادبیات در ترکمنستان بازتر شد و چهره‌های ممتازی چون کریم قربان‌نفس، بردی‌نظرخدای نظر و قربان‌نظر عزیز پدید آمد.»
دیه‌جی درباره کریم قربان‌نفس گفت: «کریم‌آغا زیبا می‌گوید. اشعارش را ولو در موضوع وعظ و نصیحت بصورت قوی بیان می‌کند. او نکات ریز و ظریف را در شعرش می آورد. کریم‌آغا در قالب رئالیسم اجتماعی سرآمد شاعران ترکمن است.»
مدیر مسؤول هفته‌نامه صحرا افزود: «در شعر خوب عاری از مستقیم‌گویی است؛ خواننده خود برای درک مفهوم باید تلاش کند و در واقع مشارکت داشته باشد.
شعر نو در ایران با نیما یوشیج در دوران مشروطه آغاز شد. نیما وزن را کاملا می‌شکند؛ کوتاه و بلند می‌کند و در تنگنای قافیه نیست. در ترکمنستان شعر نو به گونه‌ای دیگر پای می‌گیرد؛ ولی فرم و شکل شعر سنبی در آن کمتر عوض می شود.»
دیه‌جی درباره شعر سپید گفت: «اینگونه اشعار دارای ریتم درونی و احساس است. در شعر سپید قافیه و وزن کاربرد ندارد که نمونه‌های قوی آن را در اشعار شاملو و فروغ می بینیم.
شعرهایی که به نام آق قوشغی در ترکمنستان سروده می‌شود، شعر سپید در معنای واقعی آن نیست و بیشتر در قید و بند شعر آزاد است. اما خوشبختانه در ترکمن‌صحرای ایران ما شاهد ظهور شاعران نوگویی در میان نسل جوان می‌باشیم که نویدبخش فرداهایی درخشان است. مثلا اشعار شادروان آنه‌محمد ساده نمونه‌هایی عالی از شعر سپید ترکمن را به دست می‌دهد.»
دیه‌جی به دو جریان ادبی در میان ترکمن های ایران اشاره کرد و گفت: «در ترکمن‌صحرا دو جریان شعر نو، اعم ازشعر ازاد (ارکین قوشغی) یا شعر سپید (آق‌قوشغی) و نیز شعر کلاسیک یا سنتی هر دو به موازات هم دیده می‌شود.
ادبیات ما در دوره جدید به اشعار تازه و بکر نیازمند است، که متاسفانه ما در این زمینه ضعف داریم. البته برخی‌ها در این زمینه خوب کار کرده‌اند.» دیه‌جی به نمونه اشعار مرحوم نازمحمد پقه و انه‌محمد ساده و همچنین ستار سوقی و عبدالقهار صوفی‌راد اشاره کرد و گفت: «شعر باید از روح و جان آدمی نشأت بگیرد و به بیرون تراوش کند؛ تا جایی که شاعر در آن متجلی گردد. مثلا هنگام خواندن اشعار کریم قربان‌نفس احساس می‌کنیم که گویی شاعر با ما مشغول کفتگوست. اسرار درونی شاعر باید با شعرش تراوش کند و در واقع شعر، خالق خود را فریاد بزند.»
دیه‌جی درباره شعر طنز اظهار داشت که: «در این زمینه باید بیشتر کار شود. در طنز بعد اجتماعی قوی است.» دیه‌جی آن گاه نمونه‌ای از اشعار طبری را قرائت کرد و گفت: «این اشعار یادآور عبید زاکانی شاعر قرن هشتم می باشد.
طنز به سه دسته: طنز شخصیت، موقعیت و لفاظی تقسیم می شود. که از میان اینها لفاظی کمترین اثر را دارد و آن دو دیگر تأثیر زیادی دارند.
تاریخ، اشعار ما را قضاوت خواهد کرد. اگر می خواهیم اشعارمان در میان مردم حسن قبول یابد، باید مخاطبان خود را بشناسیم و تازگی و زیبایی در آن بکار ببریم. شعر آب را گل نکنیم سهراب سپهری با وجود سادگی بسیار زیباست و یا شعر حیدربابای شهریار نمونه والای یک شعر موفق و جاودانه است.»
دیه‌جی گفت: «از اشعار گذشته تجربه بگیریم و ارتباط بیشتری با یکدیگر داشته باشیم.
شاعر و نویسنده برجسته ترکمن صحرا عبدالرحمن دیه‌جی پس از اتمام سخنرانی به سوالات شاعران پاسخ داد.
دیه‌جی در مقایسه شاعران ترکمنستان با ایران گفت: «شاعران ترکمنستان دانشگاه‌دیده هستند و از ادبیات روسیه بهره‌مند شده‌اند. زبان ترکمنی در آن کشور تدریس می شود و به حد رشد رسیده است؛ اما ما از این امکانات محرومیم. ما باید از زبان غنی آنها استفاده کنیم و از ادبیات و تجربیات شاعران بزرگ جهان همچون ناظم حکمت، محمود درویش استفاده کنیم.»
دیه‌جی علل عدم رشد ادبیات ترکمنی در ایران را اجرا نشدن اصل ۱۵ قانون اساسی دانست و گفت: «با اجرای اصل ۱۵ بیشتر مشکلات ادبی و فرهنگی ما از بین می‌رود. اگر زبان ترکمنی در مدارس تدریس شود، بدون شک ادبیات ترکمنی رشد خواهد کرد.»
دیه‌جی درباره جهانی شدن شعر اظهار داشت: «جهانی شدن حتما با پیچیده‌گویی قرین نیست؛ بلکه ساده گفتن هم می‌تواند مد نظر باشد و زیبایی بیافریند. برای این کار باید بسیار تمرین کرد و بسیار نوشت تا به پختگی برسیم. حتی هنگام رسیدن به پختگی، باز به اخر راه نرسیده ایم و باید به حرکت خود ادامه دهیم. از ادبیات روستایی و منطقه ای باید بیرون بیاییم و دنیای روحی و درونی خود را در شعر تجلی سازیم.»
دیه‌جی در باب نقد شعر و شاعران اذعان داشت: «متأسفانه در میان ما نقد مکتوب و علمی وجود ندارد و در ترکمنستان هم بیشتر توصیفی است. در جامعه ما منتقدان افرادی منفور به حساب می آیند! باید راهی جست و نقد را ترویج داد. از همین مکانها و انجمن‌ها نقد را شروع کنیم. برای نقد باید همه نظراتشان را کامل بگویند و در اخر کسی که نقد می شود پاسخگو باید باشد. متأسفانه بسیاری از اوقات نقدها به جدلها و کینه‌ها منتهی می شود. در فرهنگ ما هنوز انتقاد جایگاهی ندارد و آن هم به علت عدم توسعه فرهنگی است.»
دیه‌جی افزود: «منتقد با نویسنده یا شاعر تفاوت می کند. برای نقد باید یک استعداد لازم در انسان باشد. نقد را بپذیریم. تمرین برای نقد ضروری است.»
در ادامه شاعران شیرین سخن ترکمن ارازمحمد ارازنیازی، توی‌محمد ایازی، رجب مختوم، جمشید آقچه‌لی، احمد سارلی، عبدالملک خرمالی، عبدالقهار صوفی‌راد، خدر کرمی، حالت جرجانی، اسرافیل تکه و منصور طبری اشعاری زیبا قرائت کردند.
در پایان عبدالرحمن دیه‌جی شاعر و نویسنده صاحب نام ترکمن برای قرائت شعر به تریبون دعوت شد وی قبل لز قرائت شعر گفت: «از شنیدن اشعار بسیار زیبای دوستان خوشحال شدم و باور کردم که ادبیات ما در حال رشد و تکامل است و آینده ما روشن می باشد.» وی سپس ترجمه فارسی اشعار کریم قربان‌نفس و خدای‌نظرف را خواند و در ادامه دو شعر از سروده‌هایش را قرائت کرده، در پایان گفت: «شاعران و نویسندگان آثارشان را برای نشریه صحرا بفرستند و ارتباط فرهنگی خود را بیشتر نمایند.»
وی نشریه صحرا را متعلق به کل ترکمن‌های شریف و آگاه دانست. دعای خیر حسن ختام برنامه بود.
در حاشیه نشست انجمن میراث:
۱- در اواسط برنامه از حاضرین پذیرایی به عمل آمد .
۲- در اوایل برنامه خبرنامه انجمن میراث توزیع گردید.
۳- پس از اتمام نشست میراث، محفل دوستانه‌ای در منزل سبحان‌بردی حاجیلی‌دوجی یکی از فعالان فرهنگی و سیاسی گنبد به عمل آمد.
۴- شعر شاعر جوان و دانشجو اسرافیل تکه که برای قربان‌گلدی آهونبر سروده شده بود مورد توجه حضار قرار گرفت.
۵- ساعت برگزاری جلسات انجمن ۵ عصر روزهای جمعه اعلام شد.
۶- پس از اتمام جلسه عکس یادگاری از شاعران و نویسندگان گنبد گرفته شد.

منبع: سایت انجمن میراث / گزارشگر: لطیف ایزدی

یک نظر

  1. آیتکین عطاخانی

    سخنرانی زیبایی بود لیکن شما که بر مسند استادی تکیه زده اید چرا چاره جویی نمی کنید که علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد.به جای نقل قول و انتقال اقوال به اذهان بهتر آن است که سندی از خود ارایه دهید و به استناد از تالیفات تان پیش روید ما هم می دانیم که متاسفانه ادبیات ترکمن را تنها با مختومقلی می شناسند حال آنکه مختومقلی ها بسیارند لیکن آنکه بسیار سفر کرد و بسیار مردم بدید شهره ی خلق شد.لیکن نگاهی به آثار آمان ککیلف برهان الدین سیواس لی و کریم قربان نپس و همگنان وی در ایران و ترکمنستان شاهد این مدعاست که قدر مطلق نمی توان بر یکه تازی فردی تکیه زد و دیگری را به زمین زد.من خود در حال حاضر موضوع پایان نامه ام کریم قربان نپس می باشد و هرچه که اشعار این بزرگمرد را می خوانم به عجز خود در غفلت از ادبیات ترکمن پی می برم.خاصه که بعضی ازین ادیبان علاوه بر شاعری به ترجمه و پرداختن به داستان و رمان نیز مفتخرند و جمع اینان در یکی گواه بر بلندی اندیشه و قدرت قلم اوست.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.