جدیدترین مطالب
خانه » دایرة‌المعارف » آثار باستانی » تاریخ اولین خط و الفبای جهان

تاریخ اولین خط و الفبای جهان

الفبای زبان ترکی در طول تاریخ

تورکچه دیلینگ الفباسی

Türkcə dilin əlifbasi

گردآوری و تنظیم: یاشار نیازی/ مارقوش ترکمن صحرا
www.margush.ir

برای نگارش زبان‌های مختلف ترکی در طول تاریخ الفبا‌های مختلف بکار گرفته شده‌است. الفبای اورخون ، الفبای اویغور، الفبای عربی, الفبای عبری ( ترکان یهودی کارائیم و خزر)، الفبای لاتین و الفبای سیریلیک اما هم اکنون اکثر زبانهای ترکی از الفبای لاتین استفاده می‌کنند یا در حال تغییر خط رسمی خود به لاتین هستند. قابل ذکر اینکه بعد از ظهور دین مبین اسلام به علت گرایش سریع قوم ترک به دین اسلام و به احترام خط قرآن وبه علت دشواری نگارش خطوط فوق خطوط ترکی باستان اعم از اویغور و اورخون و عبری” ترک‌ها خط اشان را به عربی تغییر دادند.
ولی جمهوری‌های تازه استقلال یافته شوروی سابق و دیگر کشورهای ترک از خط ترکی لاتین که هم آسان و هم به روز است استفاده می‌کنند.

اولین خط جهان به نام خط میخی توسط سومری‌ها که همان ترک‌های قدیم رو تشکیل می‌دادند اختراع شد.

۱-الفبای اورخون (گؤک تؤرک=ترکان آسمانی) Göktürk Alfabesi

۲-الفبای اویغور Uygur Alfabesi

۳-الفبای عربی Arap Alfabesi

۴-الفبای لاتین Latin Alfabesi

الفبای اورخون(گؤک ترک=ترکان آسمانی)

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

سنگ نوشته‌ای به الفبای اورخون (گؤک ترک=ترکان آسمانی)

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

نمونه دیگر از سنگ نوشته‌های الفبای اورخون

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

نامه‌ای نوشته شده با الفبای اورخون (گؤک ترک=ترکان آسمانی)

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

الفبای اویغور

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

سنگ نوشته‌های دیگر به الفبای ترکی

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان
grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان

grey - تاریخ اولین خط و الفبای جهان


Göktürk Alfabesi

 

Türklerin siyasal varlık olarak tarih sahnesine çıkmaları, Milattan önceki yüzyıllara, Hiung-nu`lar dönemine kadar geriye gitmektedir. Hunlar döneminde yazının kullanıldığına ilişkin bazı kayıtlar olmakla birlikte, bu yazının niteliği hakkında açık bilgilere sahip değiliz. Bu yüzden Türklerin kullandıkları kesin olarak bilinen ilk alfabe Göktürkler döneminde yaygınlık kazanan Göktürk alfabesidir. Son yıllarda Issık-Göl yakınındaki bir kurganda bulunan iki satırdan oluşan yazı, Göktürk alfabesi karaterinde olup, M.Ö. V.-IV. yüzyıllara tarihlenmektedir. Bu yüzden de Göktürklere bağlanan ilk Türk yazısının Göktürk Kağanlığı`nın kuruluşundan yüzyıllarca önce bulunduğunu kabul etmek gerekmektedir.İlk Türk alfabesinden günümüze kalan en büyük kalınıtılar Göktürkler döneminde dikilen yazıtlarda karşımıza çıkmaktadır. Çözülüp değerlendirilmeleri ancak XIX. yüzyıl sonunda mümkün olmuştur. Bunlardan ilk bulunanları Yenisey Irmağı boyundaki yazıtlar olmuştu. 1889′da da Orhon yazıtları diye anılan iki büyük yazıt daha ortaya çıkarılmıştı. Öteki yazıtlardan farklı olarak bunların arka yüzlerinde Çince metinler de vardı. Yani Ankara`daki Augustus Tapınağı`nda olduğu gibi iki ayrı dilde yazılmışlardı. Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen, 1893`te bu yazıtları çözmüş, böylece bunların Kültigin ve Bilge Kağan tarafından diktirildikleri, yazının Türklere özgü bir alfabe, dilin de eski Türkçe olduğu meydana çıkarılmıştı.

Anıtların öneminden ötürü Orhon alfabesi diye de anılan Göktürk alfabesinin kökenine gelince, bu konuda çok farklı görüş ve iddialar bulunmaktadır. Bu alfabede kullanılan işaretler, Runik diye adlandırılan eski Iskandinav yazısındaki işaretlere benzediğı için Runik karakterli sayılmış ve o alfabeyle ilişkilli olabileceği öne sürülmüştür.Yazıyı çözen Thomsen, bu Türk alfabesinin Arani alfabesinden türemiş olabilece görüşünü savunmuştu. Buna karsın Aristov gibi Rus bilginleri, bu yazıdaki işaretlerin eski Türk damgalarından alınmış olabileceğine dikkatleri çekmiştir. A. Cevat Emre ise, Göktürk yazısının Sümer yazısı ile aynı kökten gediğini varsaymıştır. Bütün bu değişik, hatta çelişik savlar arasinda söylenebilecek şey, bilim çevrelerinde en çok Thomsen’ın görüşünün tutunduğudur.

Göktürkler çağında yaygınlaşan bu ilk Türk alfabesi, yazıtlar dışında yazma eserlerde de kullanılmıştır. Doğu Türkistan Yazmaları diye adlandırılan eserler bunu kanıtlamaktadır. Bu alfabenin Göktürkler`den sonra gelen Uygurlar döneminde de bir süre kullanıldığı görülmektedir. 759-760 yıllarında dikilen Şine-Usu yazıtı ile son yıllarda bulunan Taryat Yazıtı bunu göstermektedir. Bunun dışında Göktürk alfabesi, bazı değişikliklerle Bulgarlar,Hazarlar, Peçenekler ve Sekeller tarafından da kullanılmış ve böylece Orta Asya`dan Avrupa içlerine kadar yayılmıştır.

(Resmi büyütmek için, resimlerin üzerine dokunun.)

منبع:
مارقوش / دایره المعارف ترکمن صحرا
www.margush.ir

telfax: 0172-2221228
tel: 0172-2291449
mob:+98 9392291449

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.