جدیدترین مطالب
خانه » گـردشگــری Tourism » مقالات گردشگری » بررسی صنعت گردشگری در ایران

بررسی صنعت گردشگری در ایران

بررسی صنعت توریسم

گردآوری و تنظیم: یاشار نیازی

 شرکت گردشگری مارقوش ترکمن صحرا

مقدمه

حدود دو قرن است که از واژه گردشگری (توریسم) برای مسافرانی که به هر دلیلی عزم سفر کرده و در رشته‌های مختلف با قابلیت‌های خاص خود به موقعیت و منطقه‌ای خاص مسافرت می‌کنند اطلاق می‌گردد.

بنا به کمیسیون ملی گردشگری آمریکا ۱۹۷۳ با توجه به بعد فاصله گردشگری به دو تعریف داخلی و خارجی تقسیم می‌گردد.

گردشگری داخلی شامل تمامی سفرهایی که در فاصله پنجاه مایل باشد گفته می‌شود که در برگیرنده کار نباشد.

و در بعد جغرافیایی جهت اوقات فراغت یا تفریح که مستلزم غیبت شبانه از مکان مسکونی باشد تعریف می‌شود.

و در کل هر گونه فعالیت مسافرتی که خارج از زندگی عادی گردشگران باشد.

تعریف گردشگری از نظر کولتمن؛ مسافرت کوتاه مدت که از نقطه‌ای شروع و در نهایت به همان نقطه باز گردد و طول مسافرت بر اساس یک برنامه‌ریزی خاص بوده از مکان‌ها و جاهای متعدد دیدار شود و مبالغی از ارز خرج گردد و عاید مکان‌های گردشگری و یا کشورهای میزبان گردد توریسم گفته‌می‌شود. همچنین تجربه‌ و انتخاب آگاهانه واختیاری بوده و گردشگری مسافرتی داوطلبانه و موقتی به علت بهره‌گیری از چشم‌انداز‌های تازه و تجربیات جدید در یک سفر نسبتا طولانی شکل می‌گیرد.

گردشگری خارجی: خود دو نوع است:

(خارجی) در نوع اول گردشگر ساکن کشور دیگری است که به آن مسافرت می‌کند.

(خروجی) نوع دوم؛ اینکه ساکنان یک کشور به کشورهای خارجی مسافرت می‌کنند.


گردشگری چیست؟ (توریسم)

گردشگری به طور کلی به عنوان مسافرت تفریحی در نظر گرفته می‌شود.

هر چند که در سال‌های اخیر شامل هرگونه مسافرتی می‌شود که شخص به واسطه آن از محیط کار یا زندگی خود خارج شود. واژه گردشگر از زمانی پدید آمد که افراد طبقه متوسط اقدام به مسافرت کردن نمودند. از زمانی که مردم توانایی مالی بیشتری پیدا کردند و عمرشان طولانی‌تر شد، این امر ممکن شد. اغلب گردشگرها بیش از هر چیز به آب و هوا، فرهنگ یا طبیعت مقصد خود علاقه‌مند هستند.

ثروتمندان همیشه به مناطق دوردست سفر کرده‌اند، البته نه به صورت اتفاقی، بلکه در نهایت به یک منظور خاص: برای دیدن ساختمان‌های معروف و آثار هنری، آموختن زبان‌های جدید و چشیدن غذاهای متفاوت. گردشگری سازمان‌یافته امروزه یک صنعت بسیار مهم در تمام جهان است.

 تاریخچه گردشگری 
سواحل دریایی از مکان‌های تفریحی بسیار مهم هستند. لغت گردشگری (tourism)از کلمهtour  به معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت لاتین turns به معنای دور زدن، رفت و برگشت بین مبدا و مقصد و رخش دارد که از یونانی به اسپانیایی و فرانسه و در نهایت به انگلیسی راه یافته‌است.

 افراد ثروتمند معمولا به اقصی نقاط جهان سفر می‌کنند تا شاهکارهای هنری را ببینند، زبان‌های جدید بیاموزند، با فرهنگ‌های جدید یا با غذاهای دیگر کشورها آشنا شوند.

اصطلاحات «توریسم» و «توریست» اولین بار در سال ۱۹۳۷ توسط جامعه ملل مورد استفاده قرار گرفتند. توریسم به سفر به خارج از کشور و با مدت زمان بیش از ۲۴ ساعت اطلاق می‌شود. تصویری از ماچو پیچو، کشور پرو تاریخچه توریسم در اروپا به سفرهای زائران قرون وسطی بر‌می‌گردد. زائران کلیسای اعظم کانتربوری در انگلستان مسافرت خود را مسافرتی مذهبی دانسته و آن را تجربه‌ای در روز تعطیل خود تلقی می‌کردند.

زائران فعالیت‌هایی را آغاز کردند که هنوز هم آنها را می‌توان مشاهده کرد، مثلا: سوغاتی آوردن از سفر، باز کردن حساب‌های اعتباری در بانک‌های خارجی (که در قرون وسطی شبکه‌های بین‌المللی یهودیان و لمباردها موسس آن بودند) و استفاده از اشکال مختلف حمل و نقل (مانند استفاده زائران مقبره سانتیاگو و کومپستلا از کشتی‌های شراب انگلیسی در قرون وسطی که شراب را به بندر ویگو اسپانیا منتقل می‌کردند). هنوز زائران در صنعت توریسم جایگاه مهمی دارند.

البته اشکال سکولار آن نیز شکل گرفته‌اند که می‌توان از بازدید از مقبره جیم موریسون درگورستان پرلاشز نام برد. در طی قرن شانزدهم در انگلستان برگزاری تورهای بزرگ تفریحی کاملا مرسوم بود. پسران نجیب‌زادگان و اشراف را برای کسب تجربه به تورهای دور اروپا اعزام می‌کردند. قرن هجدهم عصر طلایی تورهای بزرگ بود.

گونه‌های گردشگری

گردشگری گونه‌های گوناگونی نیز دارد:

·         گردشگری تفریحی: رایجترین نوع جهانگردی.

·         گردشگری درمانی: برای بهره‌گیری از آبهای گرم معدنی و غیره.

·         گردشگری مذهبی: زیارت و حج و سفرهای دینی بودائیان و هندویان و غیره.

·         گردشگری بازاری: سفر گردشی به منظور جانبی خرید و فروش کالا.

·         گردشگری همایشی: برای شرکت در همایش‌ها و بازدید از مناطق.

·         گردشگری الکترونیک: همان e-Tourism که در بر گیرنده اطلاعات و انجام بخش اعظم سفر به صورت مجازی می باشد.

·         بومگردی (اکوتوریسم): گردش در طبیعت


گردشگری سلامت (توریسم درمانی)

توریسم درمانی همیشه وجود داشته ولی تا قبل از قرن هجدهم اهمیت چندانی برای آن قائل نبودند. در انگلستان این بخش به شهرهای دارای چشمه‌های آب گرم اختصاص داشت و عموما مناطقی که آب‌های معدنی داشتند برای درمان امراض مختلف از بیماری‌های روده‌ای گرفته تا کبدی و برونشیت مورد توجه قرار می‌گرفتند.

گردشگری تفریحی (توریسم تفریحی)

کولکا کانیون در شهر آرکیوپا پروسفر تفریحی از ابداعات انگلستان بود و ریشه در عوامل جامعه‌شناختی داشت. بریتانیا نخستین کشور اروپایی بود که انقلاب صنعتی را آغاز نمود و جامعه صنعتی نخستین جامعه‌ای بود که فرصت تفریح را برای تعداد روزافزونی از مردم فراهم می‌آورد. در شروع کار این تفریحات برای طبقه کارگری ممکن نبود بلکه صاحبان ماشین تولید مالکین کارخانجات و تجار و اقتصادمدارها از این فرصت بهره‌مند بودند. بدین ترتیب طبقه متوسط هم پدید آمد. در نامگذاری بسیاری از این مناطق ردپایی از اصل و ریشه بریتانیایی دیده می‌شود. مثلا در نیس که اولین مرکز تفریحی ایام تعطیلات در فرانسه بود مراسم ویژه‌ای به نام پرومناد دزانگلی برگزار می‌شود.

گردشگری ورزشی (توریسم زمستانی)

ورزش‌های زمستانی عمدتا از اختراعات طبقات مرفه بریتانیا هستند که در بدو امر در روستاهای زرمات، والایس و سنت موریتس سوئیس در سال ۱۸۶۴ مطرح و معرفی شده‌اند. نخستین تور ورزشی زمستانی برای ایام تعطیل یا تعطیلات زمستانی در سال ۱۹۰۳ عازم آولبودن شد که آن هم در سوئیس بود. ورزش سازماندهی‌شده در بریتانیا پیش از رسیدن به کشورهای دیگر به رونق رسیده بود. واژگان ورزش شاهد این مدعا هستند از جمله: راگبی، فوتبال و بوکس که تماما ریشه انگلیسی دارند. حتی تنیس که یک ورزش اصیل فرانسوی است از سوی بریتانیایی‌ها جنبه رسمی پیدا کرد و قانونمند شد و حتی اولین میزبانی رقابت‌های قهرمانی در قرن نوزدهم را عهده‌دار شد (در ویمبلی) ورزش‌های زمستانی پاسخ طبیعی به نیاز کلاس خاصی به تفریح در سردترین فصل سال بود.

 پیشرفت‌های اخیر

طی چند دهه اخیر شاهد رشد چشمگیر توریسم، به‌ویژه در اروپا، بوده‌ایم و سفرهای بین‌المللی برای تعطیلات کوتاه بسیار مرسوم شده ‌است. توریست‌ها از درآمد بیشتر و اوقات فراغت بیشتری برخوردار شده‌اند. همچنین از سطح تحصیلات و ذائقه‌های متنوع بیشتری هم بهره می‌گیرند. لذا امروزه بیش از هر زمان دیگری در پی کیفیت برتر هستند.

سازمان‌هایی که برروی صنعت گردشگری در حوزه ملی و بین‌المللی تأثیر می‌گذارند

در حوزه بین المللی فعالیت های جهانگردی اساسا به نوعی از سیاست های سازمان جهانی توریسم که امروز به عنوان UNWTO معروف شده تاثیر می پذیرد. WTO در مادرید مستقر است و به عنوان یکی از زیرمجموعه های سازمان ملل فعالیت می کند و اساسا نقش و ماموریت این سازمان، کمک به دولتها برای توسعه گردشگری، از طریق ارائه مشاوره هایی است که به هر حال این دولتها نیاز دارند یا به نوعی کمک های کارشناسی دقیق و اجرای سمینارها و برگزاری کنگره های بین المللی و همکاری های دیگری که چه بسا با کمک UNDP انجام می دهد برای اینکه زمینه تحقق برنامه های جامع توسعه جهانگردی در کشورهای مختلف دنیا فراهم شود. در حوزه های ملی به طور طبیعی مستقیم ترین مجموعه که ارتباط تنگاتنگی با این مقوله دارد و در واقع اصلی ترین ماموریت و رسالت را عهده دار است سازمان های جهانگردی کشورها که در کشور ما سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طبیعتا مسئول است. در بعضی از کشورهای دیگر وزارتخانه های توریسم است که در این رابطه مسئولیت فرموله کردن سیاستهای جهانگردی را برعهده دارند.

یعنی سیاستگذاری جهانگردی به وسیله این سازمان ها انجام می شود ولی مستحضر هستید که اساسا فعالیت های گردشگری فعالیت های فرابخشی محسوب می شود. بنابراین دولتها نمی توانند تحول صنعت گردشگری خود را صرفا تحت تاثیر نحوه کارکرد سازمان جهانگردی کشور بدانند. بلکه این فرابخشی بودن فعالیت های گردشگری،می طلبد که یک سلسله هماهنگی های فراسازمانی در هر کشور انجام شود و وزارتخانه های دیگری که به نوعی دست اندر کار هستند نیز برای مشارکت دعوت شوند.


اهمیت گردشگری در جهان

بدون شک امروزه صنعت توریسم به عنوان مهمترین صنعت جهان، رشد سریعی در توسعه اقتصادی جهان داشته که در نتیجه افزایش نرخ رشد سالانه در تولید ناخالص ملی در سطح جهان، صادرات، تجارت جهانی و خدمات، سهم گردشگران بین‌المللی در فعالیت اقتصادی جهان نیز به طور مداوم بالا رفته است.

یکی از اثرات مهم اقتصادی این رشد سریع اشتغالزایی می‌باشد که در توسعه و گسترش فرصت‌های شغلی برای اقشار مختلف جامعه مؤثر بوده است.

براساس داده‌های سازمان جهانی جهانگردی در سال ۲۰۰۳، بیش از ۶۹۴ میلیون نفر گردشگر بین‌المللی در سطح جهانی به گردشگری پرداخته و بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده‌اند که پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۱۰ به دو برابر برسد. (سازمان جهانی جهانگردی، گزارش گردشگران بین‌المللی، ژانویه ۲۰۰۴، مادرید اسپانیا)

گردشگری روستایی در مناطق توریستی اهمیت ویژه‌ای یافته و توسعه این نوع گردشگری وسیله‌ای برای رفاه جوامع محلی تلقی می‌شود. بررسی‌های درک‌ هال و رابرت در زمینه گردشگری روستایی نشان می‌دهد که گردشگری در مناطق روستایی ۱۰ تا ۲۰ درصد تمامی فعالیت‌های جهانگردی را شامل می‌شود .

در کشور جمهوری اسلامی ایران نیز علی‌رغم اینکه دارای تنوع جاذبه‌های روستایی است و ۳۶۵ روستای هدف گردشگری مشخص شده است، (خبرگزاری ایلنا، تاریخ ۳/۲/۸۵) اما تاکنون به دلایل متعددی نتوانسته به جایگاه شایسته در صنعت توریسم دست یابد، لذا توسعه گردشگری روستایی در ایران یک ضرورت اجتناب ناپذیر بوده و بایستی با رعایت کلیه امکانات و منابع موجود، بررسی و راهکارهای عملی ارائه گردد.

 

گردشگری و افزایش درآمد ملی

در اقتصاد مدرن در نتیجه انتقال از بخش کشاورزی به صنعتی ویا به عبارتی از اقتصاد سنتی به اقتصاد مدرن یک از همگسیختگی را در کسب درآمد ملی شکل گرفت.این مقوله در یک حالت کلی در برگیرنده نسبت های بالاتری در زمینه سرمایه ـ کاربود.که خود موجب نیاز به نیروی کارآمدتر و بامهارت بیشتر شده و به تبع توزیع درآمد را نابرابر نموده است(گریفین،۳۹،۱۳۷۵).اما کنش پذیری خدمات ارائه شده در زمینه‌های گردشگری کاهش سطوح مهارتی را در زمینه نیروی کار سبب گردید.ازاین رو کسب درآمد وتوزیع آن در قالب انعطاف پذیری سرمایه در مهارهای پسافوردیستی در پیرامون گردشگری رویکرد به کسب درآمد ملی را تقویت نمود.

جاذبه های گردشگری موجب جلب گردشگران می شود واین درآمد وسود برای کشورهای که گردشگران را جذب می کنند به دنبال خواهد داشت.کشورها می توانند از طرق مختلف مانند کشاورزی ، صنعت و تولید کسب درآمد کسب نمایند؛ که هرکدام ازآنها مستلزم وجود امکانات خاص ومنابع است.بسیاری از جوامع از نظر کسب درآمد از طرق مذکور در وضعیت مناسبی قرار ندارند ولی تقریبا” کلیه جوامع می توانند از طریق گردشگری کسب درآمد کنند وامکانات لازم برای گردشگری در هر کشور ،به گونه ای خاص فراهم است(الوانی،۱۸۹،۱۳۷۳).در این میان می توان گردشگری رایک رویه دوسویه دانست ؛ یعنی به همان ترتیب که کشوری باجذب گردشگر درآمد ارزی کسب می کند،براثر مسافرت ساکنین کشور به بیرون از آن متحمل هزینه های ارزی نیز می گردد.از این رو استفاده خالص از گردشگری مربوط به رابطه میان درآمد وهزینه حاصل درآن استکه در موازنه پرداخت ها جزی “صادرات و واردات نامرئی ” محسوب می شود.گردشگری پول وجمعیت را از مرکزتمرکز وثقل صنعتی بهسوی روستاها ونقاط طبیعی می کشاند.معولا” گردشگری رادر اصطلاح اقتصادی “صادرات نامریی محصولات وخدمات “می نامند،زیرا در حالی که اثر اقتصادی آن در تراز پرداخت های یک کشور مشهود وظاهر می گردد؛ درآمدهای ناشی از آن ،نظیر درآمدهای به دست آمده از ارائه خدمات افراد یک کشور در کشور بیگانه مشهود ومعلوم نیست. این صادرات نامریی بخصوص برای کشورهایی که چشمگیری نداشته باشند ،غنیمتی با ارزش به شمار می رود.

هزینه هایی که معمولا” توسط یک نفر گردشگر صورت می گیرد عبارتند از : هزینه غذا ، تفریح ، محل اقامت ،حمل ونقل داخلی ، گشت ها وتورهای داخلی ،پست وتلگراف وتلفن ،به اضافه خرید ره آوردها وکالاهای بومی وسوغات ،این هزینه ها راگردشگر با ارزی که همراه آورده انجام می دهد ودر عمل مانند آن است که خدمات وکالاهای فوق به کشور متبوع گردشگر صادر شده باشد وچون این جریان دقیقا” قابل محاسبه نیست ،لذا به این جریان اقتصادی “صادرات نامرئی “گفته می شود.از این رو با بررسی آثار مستقیم گردشگری بر روی درآمد ملی می توان به این نتیجه رسید که مخارج گردشگران داخلی وخارجی در مجموع منجر به افزایش درآمد ملی می گردد. بسیاری از کشورهای توسعه یافته وحتی کشورهای در حال توسعه از طریق گردشگری درآمدهای کلانی رابه دست می آورند وسهم درآمد گردشگری در درآمد ملی در این کشورها روبه صعود دارد حتی در بعضی کشورها به عنوان منبع اصلی درآمد ملی ارزیابی می شود.جریان گردشگری وسیله مهمی در تحصیل ارز وشناساندن تولیدات ومحصولات داخلی به خارجیان ودر نتیجه گسترش و وسعت دادن بازارهای صادراتی است ودر نتیجه کسب درآمد می باشد.

 

 

توسعه گردشگری فرهنگی، احیای غرور ملی است

سفر همواره جایگاه خاصی را در فرهنگ تمدن و ادیان کشورهای مختلف جهان و بخصوص ایران با تمدن ۷۰۰۰ ساله اش، داشته است. فولکلور کشورهایی مانند ایتالیا، یونان، چین و… پر است از افسانه ها، قهرمانان و آداب و رسومی که سفر نقشی کلیدی را در آن ایفا می کند.در فرهنگ ایرانی اسلامی ما نیز به طور مستقیم به فواید سفر اشاره شده است. بسیاری از ادیبان، فلاسفه و دانشمندان تمدن ما به بررسی اثرات روحی و روانی سفر پرداخته اند و آن را در پدید آمدن نگرشی نو نسبت به دنیای اطراف موثر می دانند. انبوه سفرنامه ها و زندگینامه ها نشانگر این موضوع است. آری، بسیار سفر باید تا پخته شود خامی. طبق آمار منتشر شده توسط سازمان جهانی گردشگری تا سال ۲۰۲۰ میلادی تعداد گردشگران در سرتاسر دنیا به رقمی حدود ۶/۱ میلیارد نفر خواهد رسید.

این امرنشان دهنده گسترش روزافزون صنعت گردشگری است. به طوری که هم اکنون صنعت گردشگری پس از صنعت نفت و خودروسازی سومین صنعت بزرگ دنیا به حساب می آید و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۰ میلادی با پشت سر گذاشتن این دو به بزرگترین صنعت دنیا بدل گردد. اما اگر به وب سایت سازمان جهانی گردشگری مراجعه کنیم با ارقام جالبی مواجه خواهیم شد.درآمد صنعت گردشگری در دنیا در سال ۲۰۰۵ میلادی، رقمی معادل ۶۸۲/۷ میلیارد دلار و تعداد گردشگران نیز در همین سال رقمی حدود ۸۰۶/۸ میلیون نفر اعلام شده است. این ارقام نشان می دهد که توجه به صنعت گردشگری و چگونگی مدیریت و بهره برداری موثر از آن باید جزو اولویت های اصلی نظام اقتصادی اجتماعی کشورهای دارای پتانسیل گردشگری قرار گیرد، تا با بهره گرفتن از اثرات بی شمار اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و … آن گام موثری در توسعه همه جانبه یک ناحیه، منطقه یا کشور برداشته شود. ایران نیز به عنوان یکی از کشورهای دارای پتانسیل از این امر مستثنی نیست و توسعه گردشگری در کشورمان نیازمند یک نظام مدیریتی قوی و خستگی ناپذیر است. اما صنعت گردشگری به عنوان یک صنعت چند وجهی متشکل از اجزا و انواع گوناگون است.

 

چشم انداز صنعت جهانگردی جهان در سال ۲۰۲۰

بر اساس پیش بینی های سازمان جهانی جهانگردی UNWTO ، تعداد جهانگردان ورودی جهان در سال ۲۰۲۰ به بیش از ۵۶/۱ میلیارد نفر خواهد رسید .

از کل این تعداد ۱۸/۱ میلیارد نفر آنها جهانگرد درون منطقه ای و ۳۷۷ میلیون نفر مسافرینی خواهد بود که از سایر مناطق جهان سفر کرده اند .

سه منطقه جهان که در سال ۲۰۲۰ بیشترین تعداد جهانگرد ورودی را خواهند داشت به ترتیب عبارتند از اروپا ( ۷۱۷ میلیون جهانگرد ) ، شرق آسیا و اقیانوسیه ( ۳۹۷ میلیون نفر ) آمریکا (۲۸۲ میلیون نفر) آفریقا ، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا به ترتیب در مقام های بعدی قرار دارند

پیش بینی می شود شرق آسیا و اقیانوسیه ، جنوب آسیا ، خاورمیانه و آفریقا با رشد متوسط سالیانه ای بیشتر از ۵%، در مقایسه با ۴/۱% رشد متوسط جهانی بیشترین میزان رشد را به خود اختصاص دهند . رشد جهانگردی در مناطقی مانند اروپا و آمریکا که از لحاظ جهانگردی پیشرفته ترند ، از میانگین جهانی کمتر خواهند بود . اروپا همچنان بیشترین سهم را در بازار جهانگردان ورودی جهان خواهد بود . اروپا همچنان بیشترین سهم را در بازار جهانگردان ورودی جهان خواهد داشت ، اما سهم تعداد جهانگردان اروپا از ۶۰ درصد در سال ۱۹۹۵ به ۴۶ درصد در سال ۲۰۲۰ تنزل پیدا خواهد کرد .

به عقیده کارشناسان سازمان جهانی جهانگردی ، افزایش بهای سوخت یکی از عواملی است که انتظار می رود بر روند مسافرت ها ، به ویژه سفرهای هوایی و بر روی نرخ ها تأثیر منفی داشته باشد ، هر چند که مسافرین خواهان نرخ های پایین تری بوده و رقابت بر بازار حاکم خواهد بود

سفرهای راه دور یا بین منطقه ای در طی دوره ۱۹۹۵ ـ ۲۰۲۰ ، ۴/۵ درصد افزایش خواهد یافت که در مقایسه با رشد ۵/۳ درصدی سفرهای درون منطقه ای از رشد سریع تری برخوردار خواهد بود . در نتیجه ، بین سفرهای دورن منطقه ای و سفرهای بین منطقه ای ( راه دور ) از ۸۲ به ۱۸ ( ۸۲ : ۱۸ ) در سال ۱۹۹۵ به حدود ۷۶ به ۲۴ ( ۷۶ : ۲۴ ) در سال ۲۰۲۰ تغییر پیدا خواهد کرد .

منبع:

 یاشار نیازی / مارقوش ترکمن صحرا

 www.margush.ir

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.