جدیدترین مطالب
خانه » دایرة‌المعارف » تاریخ » آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

 

 نادرشاه 

نادرشاه افشار این آخرین جهانگیر ترک و بنیانگذار دولت ترکی افشار، به لحاظ فرهنگ و تاریخ ترکی افشار، ایران و جهان اسلام از جهات بسیار دارای اهمیت است، جنبه هایی که در تاریخ نگاری رسمی فارسی معمولا بدانها اشاره ای نمی‌شود. دراین پست به برخی دیگر از خصوصیات اخلاقی و عملکرد های مهم نادرشاه افشار اشاره می شود:

grey - آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک


– ارتقاء موقعیت زبان ترکی توسط نادرشاه

طائفه ترک تبار افشار مانند دیگر طوائف قزلباش همواره ازحامیان زبان و فرهنگ ترکی در تاریخ بوده است. دولت ترکی افشاری نیز جایگاهی ممتاز در تاریخ زبان و فرهنگ و تاریخ سیاسی – نظامی ترک دارد. در دولت تورکی افشار، مانند دولت تورکمانی قبلی یعنی صفوی، سیاست گسترش زبان ترکی و مخصوصا رسمی نمودن آن در مقیاس دولتی ادامه یافته است. از مشخصات نادرشاه افشار اهمیتی است که به زبان ترکی میداده و تدابیر مختلفی است که وی برای حفظ و ارتقاء موقعیت رسمیت و دولتی بودن زبان ترکی، کاربرد در عرصه دیپلماسی و تثبیت آن به عنوان زبانی نوشتاری انجام داده است.

– نادر شاه اقدام به چاپ پول به دو زبان فارسی و ترکی کرده است

نادر شاه افشار از شاهان با خودآگاهی ملی ترک در ایران است که اقدام به چاپ پول به دو زبان ترکی و فارسی کرده است. بر اسکناس چرمی وی عبارت ” پوست شتر، حکم نادر، دئمه گؤتور” نوشته شده بود. اقداماتی از این قبیل، دلیلی بر توجه وی به زبان ترکی و حساسیت او در مورد قومیت ترکی اش بوده نشان می دهد که نادرشاه حکمرانی ترک وابسته به زبان ترکی و هویت ملی اش بوده است.

grey - آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

(نادرشاه افشار با ضرب ۵۰۰ دیناری آنرا ” نادری” نامید،)

 

– نادر شاه کتیبه های چندی به زبان مادری خود ترکی نویسانده است

وی کتیبه های چندی به زبان ترکی نویسانده است. در شهر دره گز کتیبه ای از نادرشاه بنام ” نادیر داش یازیتی”- کتیبه نادری به زبان ترکی موجود است. این سنگ نوشته ترکی کم نظیر در تاریخ اسلامی و ترکی معروف به کتیبه نادری در مدخل دربند ارغون شاه در کلات نادری، ملک پدری نادر (کلات – دره گز خراسان) قرار دارد. کتیبه دارای ٢۴ بیت شعر ترکی است. اشعار متعلق به ” گلبن افشار ” از شاعران دربار نادر شاه افشار است.

نادیر داش یازی سی

(نادیر داش یازیتی – در مدخل دربند ارغون شاه در کلات نادری)

کتیبه ترکی دیگر نوشته شده به امر نادرشاه افشار، قصیده ترکی ” شه جم حشمت دارا درایت، نادر دوران ” است که به سفارش نادر شاه سروده شده است. نادرشاه هنگامی که می خواست بارگاه حضرت علی(ع) در نجف را با طلا بپوشاند، از نشئه تبریزی درخواست نمود که ماده تاریخی بنویسد و هنگامی که این قصیده ماده تاریخ نوشته شد، آنرا با آب طلا و شنجرف نویسانده بر سردر ورودی در بالای ایوان حرم حضرت علی (ع) در نجف نصب کرد. سراینده شعر، شاعر و ریاضیدان میرزا عبدالرزاق‌ تبریزی‌ جهانشاهی‌ متخلص به نشئه و یا نشاء، از احفاد سلطان جهانشاه قاراقویونلو، برجسته ترین حاکم دولت ترکی-آذربایجانی قاراقویونلو می باشد.

– زبان دیپلماسی نادر شاه زبان ترکی بوده است.

وی با تمام مخاطبین خویش، در دیدارهای رسمی و یا غیررسمی از هر ملیت و مذهبی (حتا با پاتریک ارمنی و در فتح هندوستان) صرفا به ترکی صحبت می نموده است. زبان حاکم بر قورولتای مغان نیز ترکی بوده است. نادرشاه خواندن و نوشتن به زبان فارسی دست و پا شکسته ای را بعدها در آخر عمر به آموزگاری میرزا مهدی خان استرآبادی منشی مخصوص خود و ترکولوق برجسته عصر فرا گرفته است. بسیاری از نقل قولهائی که در کتب تاریخی از نادرشاه می شود، ترجمه گفتار اصلی وی به زبان ترکی است.

– زبان فرماندهی و کاربردی این ارتش نیز ترکی بوده است. علاوه بر سازماندهی ارتش دولت ترکی افشاری، زبان فرماندهی و کار بردی این ارتش نیز ترکی بوده است. در این قشون افراد عادی آن “باشدان گئچه ن ” نامیده می شده اند که در عصر عباس میرزای قاجار به سرباز فارسی ترجمه شده است.

دوره حاکمیت  نادر شاه، تاثیر گسترده زبان ترکی و نفوذ و ورود همه جانبه اصطلاحات و واژگان ترکی در زبان فارسی است .

دوره حاکمیت وی همچنین دوره تاثیر گسترده زبان ترکی بر فارسی و نفوذ و ورود همه جانبه اصطلاحات و واژگان ترکی در زبان فارسی است. در این دوره همچنین کتب با ارزشی در باره گرامر و لغت ترکی تالیف شده است. به عنوان نمونه منشی نادرشاه، میرزا مهدی خان استر آبادی، کتاب مبانی اللغت را در دستور زبان ترکی و اثر برجسته سنگلاخ را در لغت ترکی نگاشته و به نادرشاه افشار تقدیم نموده است. میرزا ذکی مشاور نادرشاه نیز گلچینی از مجموعه اشعار ترکی مشتمل بر ده هزار بیت را تدوین کرده است.[۱]

grey - آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

(آرامگاه نادر شاه افشادر – مشهد مقدس)

-نادرشاه افشار، شاهی و سروری در ایران، موروثی ایل جلیل ترکمان بوده است.


نادرشاه افشار بنیانگذار دولت ترکی – آذربایجانی افشار، از معدود حکمرانان دارای خود آگاهی و شعور ملی ترک در تاریخ ایران است. از جنبه فرهنگ ترکی بین “سلطان احمد جلایری”، “جهان شاه قاراقویونلو”، “اوزون حسن آغ قویونلو”، “شاه اسماعیل صفوی”، “نادرشاه افشار” و “آغامحمد خان قاجار” کوچکترین فرقی موجود نمی باشد. همه این سلاطین آذربایجانی بر ترک و تورکمان بودن خود واقف و بدان افتخار می کرده اند. [۲]

در نادرشاه نیرومندی خودآگاهی ملی ترک و حمیت اویماقیت قزلباشی-تورکمانی آشکارا دیده می شود. نادرشاه به دفعات و از جمله در قورولتای تورکمان بر ترک بودن خود تاکید کرده است. وی پس از حمله فرزندش رضا قلی میرزا به شهر بلخ و تصرف آنجا، مکتوبی نوشته و به فرزند خویش امر کرده است که از تعرض به سرزمین و کشور ترکان پرهیز نماید. در نامه ای که به تاریخ ١٧۴١ به سلطان عثمانی محمود اول فرستاده است نیز خاطر نشان می کند که در جنگ هندوستان، تاج و تخت محمدشاه امپراتور را به سبب آنکه او از سلاله ای ترک بود به وی باز گردانده است.

 

– نادرشاه به دفعات مکرر بر ترک بودن خود تاکید کرده است

 یکی از نام هایی که بین قرون ٢٠-١۴ میلادی برای نامیدن طوائف قزلباش آسیای صغیر و آزربایجان و ایضا خلق ترک آذربایجان بکار رفته است – و دول آذربایجانی ماقبل خود و همچنین عثمانیان تاکید نموده است. او در نامه ای به شیخ الاسلام عثمانی شیخ مصطفی افندی شاهی و سروری در ایران را موروثی ایل جلیل ترکمان می داند و می گوید که مردم: “… نواب همایون ما را به شاهی و سروری که موروثی ایل جلیل ترکمان بود اختیار نمودند “.

در نامه ای دیگر به دولت عثمانی در مورد باز پس گرفتن آذربایجان و عراق؛ از دولت های صفوی، آغ قویونلو، قاراقویونلو و دولت خویش با نام دول تورکمانی یاد کرده، چنین استدلال می کند که مناطق مزبور: ” … در ازمنه سالفه به سلاطین ترکمان تعلق داشت که به سبب اختلاف انگیزی شاه اسماعیل به دولت علیه عثمانیه انتقال یافته …”. او خاندان عثمانی را نیز به عنوان بزرگترین خاندان تورکمانها – گروهی که منسوبیت خود بدانها را تاکید می کند- توصیف کرده و در نامه های متعددی به عثمانی ها (که برخی از آنها به ترکی آذربایجانی نوشته شده اند)، از جمله به سلطان عثمانی محمود اول و فرزندش، به دفعات بر ترک بودن خویش تاکید نموده، از پیوندهای زبانی و تباری خود با حک مداران ترک عثمانی و هندوستان سخن رانده و خویشاوندی قومی خویش با آنها را متذکر می شود. (این درحالیست که در هیچ کدام از مکتوبات عثمانیان خطاب به نادرشاه مشابه این حسیات به چشم نمی خورد که حاکی از این است که یا رجال عثمانی ملتفت این علائق تباری نبوده اند و یا بدان اهمیت نمی داده اند).

نادرشاه در دو نامه – یکی به ترکی دیگری به فارسی- که به صدراعظم عثمانی حکیم زاده فرستاده است ذکر می کند که تورکمانها (ترکان آذربایجانی) و عوثمانی ها از یک نژاد و اصل اند و در صدد رفع اختلاف های بین این دو دولت بر می آید.

– نادرشاه افشار همواره از هویت ترکی پاسداری کرده است

نادرشاه علاوه بر نام هایی مانند “اوگه­ ده­ی”[۳]، و “تیمور” [۴] برای پسران خویش یکی را نیز بنام “اولدوز” (به معنی ستاره) و یکی از نواده های خویش را “اوغورلوخان” نامیده است. اولدوز طبق اساطیر ترکی نیای ترکان افشار و از فرزندان اوغوزخان می باشد. وی حتی به امپراتور روس کاترین، نام ترکی ” آق بانو ” را داده است. آنگونه که از نام گذاریهای خانواده نادرشاه دیده می شود، والدین وی نیز دارای شعور ملی ترکی بوده اند. نام یکی از برادران وی “بکتاش” و دیگری “بابیر” است.

grey - آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

(تصویری از نادرشاه افشاد و دوپسرش در طرفین او )

 

-سعی نادرشاه در حفظ اتحاد ارضی آذربایجان سعی و تلاش کرده است

از اهمیت های نادرشاه در تاریخ سیاسی و فرهنگی ترکهای آذربایجانی یکی آنست که وی موفق شده است که اکثریت توده ترکهای آذربایجانی خاورمیانه را (شرق ترکیه، ایران، آذربایجان، خراسان، عراق و افغانستان) در زیر چتر واحد اداره دولت ترکی آذربایجانی واحدی جمع نموده و به وحدت روانی و ملی برساند.

نادر پس از آنکه با مقاومت و سرسختی عثمانی ها در مقابل شناختن مذهب جعفری مواجه شد از این خواست خود دست برداشت و بر خواست دیگرش دائر بر الحاق عراق و آذربایجان به خاک دولت ترکی افشاری اصرار نمود. وی برای اثبات حقانیت خود چنین استدلال می کرد که مناطق مزبور بخصوص مناطق غربی آذربایجان که به خاک عثمانی ضمیمه گشته بود[۵] و نیز مرکز ترکان عراق کرکوک – موصل در ازمنه سالفه به سلاطین تورکمان تعلق داشت که به سبب اختلاف انگیزی شاه اسماعیل به دولت علیه عثمانی انتقال یافته است. وی از دولت عثمانی می خواست که در مقابل باز پس گفتن پیشنهاداتش در باره قبول مذهب جعفری، یکی از دو سرزمین عراق و آذربایجان را که ” فی الحقیقه ارثی این خیرخواه است، از راه یگانگی به این دوست صادق الولا احسان و عطا فرمایند. البته نصف دیگر به آن دولت باهره، حلال خواهد بود.” نادرشاه به دفعات برای الحاق مراکز ترک نشین موصل و کرکوک به دولت ترکی آذربایجانی افشاری، نیز مناطق بغداد، حله، سلیمانیه، سامره، نجف و کربلا و غیره لشکرکشی کرده، در ١٧٣۴ کرکوک و اربیل را تصرف و به محاصره موصل اقدام و در سال ١٧۴۴ قارس را محاصره نموده است.

نادرشاه با شکست دادن عثمانیان یکپارچگی هر سه بخش ممالک د یعنی در قفقاز در کشور آذربایجان ، ایران و در آسیای صغیر- ترکیه امروزی را هر چند برای مدت کوتاهی محقق کرده است. او که با سیاست ترکیب و توحید اراضی و تمرکز اداری، سیاست توسعه قدرت مرکزی آذربایجان بر علیه روسیه و عثمانی را اجرا می نمود، تشکیلات بیگلربیگی (تقسیمات اداری) عصر صفوی را تغییر داد و ولایات شمالی رود ارس (کشور آذربایجان) تا دامنه های شمالی کوه های قفقاز و ناحیه تا ساحل دریای سیاه را ضمیمه بیگلربیگی آذربایجان کرد و حکومت این چند ایالت و ولایت را زیر نام بیگلربیگی آذربایجان به برادر خود ابراهیم خان واگذار کرد. [۶]

میرزا مهدی‌ خان‌استر آبادی‌ در کتاب ‌”جهانگشای‌ نادری‌” در مورد حدود “ممالک آذربایجان ‌” در دوره نادرشاه می‌نویسد: ” سپهسالاری‌ و اختیار کل‌ ممالک‌ آذربایجان‌ را به‌ ظهیرالدوله‌ ابراهیم خان‌ برادر والا گهر عنایت‌ و مقرر داشتند که‌ تمامی‌ بیگلربیکیان‌ و حکام‌ ولایات‌ آذربایجان‌ از حد قپلان کوه ‌(قاپلانتی دراستان آذربایجان ‌) الی‌ آرپه‌ چای‌ (آرپاچای در ترکیه) و منتهای‌ داغستان‌ (در روسیه) و گرجستان‌ تابع‌ امر و نهی‌ او باشند. (تاریخ‌ نادری‌، جهانگشای‌ نادری‌، استرآبادی‌، میرزا مهدی‌ خان‌، ص‌ ١٣۶)[۷] . نادرشاه با این اقدام، پس از شاه اسماعیل ختائی برای نخستین بار وحدت ارضی سه پارچه آذربایجان و یکپارچگی معنوی ترکهای آذربایجانی را هرچند برای مدت کوتاه و برای آخرین بار تحقق بخشیده است.


نادرشاه برای اولین بار نیروی دریایی کشورهای آذربایجان و ایران تاسیس کرده است.

نادرشاه از نخستین شاهان ترک ایران و آذربایجان است که به اهمیت نیروی دریایی واقف شده است. او بنیانگذار نیروی دریایی مدرن دو کشور امروزی ایران و آذربایجان به شمار می رود.[۸] در عهد وی نیروی دریایی دولت آذربایجانی افشار در مقابله با لزگیها در دریای خزر و اعراب در جنوب تاسیس شده است. وی در راه تولید کشتی ها و توپ های جنگی لازم این نیرو در داخل مرزهای دولت افشاری سعی فراوانی نمود و اقدام به ایجاد کارخانه کشتی سازی و توپ سازی در کشور کرد. او باخرید، قبول هدیه و حتی ربودن از دیگر کشورها موفق به ایجاد نیروی دریایی ای مرکب از چهار کشتی بزرگ، سه کشتی متوسط، دو کشتی کوچک و تعداد بیشمار قایق های جنگی شد. انگلیس ها در سال ١٧۴۴ نیروی دریایی نادرشاه را مرکب از سی کشتی جنگی و تعداد بیشمار قایق های جنگی برآورد کرده بودند. از دیگر شاهان ترک آذربایجانی که اهمیت خاصی به گسترش نیروی دریایی داده اند، ناصرالدین شاه قاجار است. [۹].

grey - آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

(تصویر کشتی جنگی پرسپولیس خریداری شده توسط ناصرالدین شاه درسال ۱۹۸۰ از شرک آلمانی )

 

گرامیداشت نادرشاه افشار در میان گروه های گوناگون انجام می شود:
نادرشاه در فرهنگ ترکی و در میان گروه های گوناگون به علل بسیار متفاوتی گرامی داشته می شود:


– توده های ترک وی را به عنوان سمبل جهانگشائی ترک و قهرمان ملی گرامی می دارند. چهره نادرشاه در طول قرنها همواره یکی از نقش های بسیار محبوب بر فرش های بافته شده توسط ایلات و روستائیان ترک است.

– روشنفکران ملی گرای ترک از نادرشاه به عنوان سمبل خودآگاهی و هویت ترکی و دولت مداری تجلیل نموده اند. کاربرد زبان ترکی در دولت  ترکی افشاری در سطح دیپلماسی، نوشتاری و در چاپ پول؛ تاکید وی بر هویت ترکی و تورکمانی اش و بر گسترش روابط ترکان ایران با ترکان آسیای صغیر و آسیای میانه؛ جهد او در از میان برداشتن دشمنی های فرقه ای و مذهبی در جهان اسلام و ترک و تاسیس یکپارچگی ارضی سرزمین آذربایجان از نقطه های قوت وی برای این گروه است.

– چپ ترک و آذربایجانی، همچنین ترکان جعفری و علویان ترک به سبب اقدامات وی برای ایجاد دولتی عرفی از او تقدیر نموده اند. یکی از نخستین نمایشنامه های جهان تورک و اسلام یعنی تریلوق نادرشاه افشار، توسط نریمان نریمانوف در سال ١٨٩٩ (اصلا از افشارهای اورمیه، و نخستین رئیس جمهور جمهوری سوسیالیستی آذربایجان، عضو کمیته مرکزی اجرائی اتحادجماهیر شوروی از ١٩٢٢، عضو نامزد کمیته مرکزی حزب در شوروی بین ١٩٢۵-١٩٢٣) در گرامی داشت جنبه های مثبت این شاه ترک آذربایجانی نوشته شده است. این نمایش در زمان حکومت سوسیال دمکرات شیخ محمد خیابانی بارها در تئاتر تبریز و به زبان ترکی به صحنه رفته است.[۱۰]

– طراحى پرچم سه رنگ دولت ترکى (ایرانی) افشار توسط نادر شاه و …..

 

-بناهایی که به دستور نادر در خراسان بنا شده‌اند نظیر کلات نادری و کاخ خورشید از آثار مهم بازمانده از این دوران هستند.

grey - آخرین شاهنشاه جهانگشای ترک

(کاخ خورشید – کلات نادری )

اتکلر و آتیرمالار :

……………….

[۱] – توحید ملک‌زاده‌ دیلمقانی: مقاله “‌نادیر شاه‌ افشار دؤورونده‌ تورک‌ دیل‌، اده­بییات‌ و کولتورونه‌ بیر باخیش”.‌

[۲] – در منابع فارسی بین ترکمن و ترکان آذربایجانی تورکمان فرق گذاشته نمی شود و نتیجتا ایلات و دولت های ترک آذربایجانی مانند آق قویونلو، قاراقویونلو، صفوی، و قاجار به خطا ترکمن نامیده می شوند. این منابع فارسی، به خطا ایل قزلباش افشار و در نتیجه دولت افشاری را نیز دولتی ترکمن توصیف می کنند. در حالیکه ایل افشار، جزء ایلات آذربایجانی تورکمان، یعنی قزلباش بوده و غیر از ایل آوشار سنی مذهب منسوب به خلق ترکمن است.

[۳] – اؤگه­ ده­ی: (معادل اوختای در ترکی آذربایجانی)، نام فرزند چنگیز خان. اؤگه و یا اؤکه به معنی بسیار دانا، فرزانه، شخص سالمند، بزرگ خلق و نامدار و وزیر آمده است. ده­ی، دای، تای و …. به معنی صاحب خصلتی است. مانند کلمه چاغاتای که به معنی شخص سفید است. (چاغان به معنی سفید+ تای). از همین ریشه است اؤکمه ­ن به معنی عاقل و باهوش؛ اؤکته به معنی اشتباه ناپذیر، آنچه که به هدف اصابت می کند؛ اؤکته ­م به معنی مغرور و مشهور، معروف و نیرومند؛ اؤتکه ­ن به معنی قهرمان، نیرومند.

[۴]- تمور (فرم فارسی آن تیمور، فرم ترکی آن دمیر ) کلمه ای مغولی – آلتائی به معانی آهن، سمبل شکست ناپذیری و سلامت. از همین ریشه است نام های تموچین (پسوند چین معادل پسوند دن در ترکی، معادل آن به ترکی دمیرده­ن، به معنی آهنین و یا دمیرچی به معنی آهنگر، نام اصلی چنگیز خان است)، تموگه، تموده­ر، تمولون.

[۵] – حد غربی آذربایجان تاریخی در داخل خاک عثمانی شهر ارزینجان است که شاه اسماعیل حرکت تاریخی خویش را به آسیای صغیر از آنجا آغاز نموده است: “و حد آزربایجان من بردعه مشرقا الی ارزینجان مغربا و یتصل حدها من جهت الشمال ببلاد الدیلم و الطرم”. یاقوت حموی. معجم البلدان.

[۶] – بک، بگ، بیگ، بهی و بی کلمه هایی ترکی به معنای امیر بوده و در فرهنگ سیاسی دول ترکی عموما درجه ای بالاتر از آقا و پایین تر از خان و خاقان ترکی است. (امروزه “به­ی” به معنی آقا و “بک” به معنی امیر است). بیگلربیگی که گاها معادل اولوس بیگی (صدر دولت) استعمال می شده عنوانی است که از زمان دولت ترکی – آذربایجانی ایلخانی بکار رفته و به معنی امیرالمرا فارسی- عربی است. این عنوان از زمان شاه عباس صفوی در دولت آذربایجانی صفوی و به تقلید از عثمانیان به معنی امیر بزرگترین منطقه اداری و نظامی -معمولا آذربایجان- بکار رفته است.

[۷]- منابع پان ایرانیست و تز رسمی جمهوری اسلامی ادعا می نماید که نام آذربایجان هرگز قبل از تاسیس دولت مساوات در آذربایجان شمالی برای نامیدن ماورای ارس بکار نرفته است. حال آنکه علاوه بر دوره نادرشاه افشار و پیش از وی، حتی تا زمان فتحعلی شاه قاجار نیز در دفاتر و اوراق رسمی مانند گذشته، ایالات ماورای ارس جزء آذربایجان شمرده می شد و نام باکو، شوشا، نخجوان، گنجه، لنکران، تفلیس (پایتخت گرجستان کنونی)، ایروان (پایتخت ارمنستان کنونی) و دربند (جزء داغستان کنونی در روسیه) جزء ولایات آذربایجان نوشته میشد. قاجارها به مدت طولانی تقسیمات ارضی دوره نادرشاه را عینا محافظه کردند. در این دوره قسمت اعظم اراضی سرزمین آذربایجان ائتنیک داخل در ایالت آذربایجان بوده است. ایالت آذربایجان در جنوب شهرهای قزوین، قم و اراک را شامل می شد.

[۸] – وارث دولت های ترکی ای مانند ایلکانی، جلایری، اتابکان، قارا قویونلو، آغ قویونلو، صفوی، افشار و قاجار و … حتی از آنجائیکه خاندان های مزبور به لحاظ تباری و زبانی و فرهنگی و مذهبی همه از ترکهای آذربایجانی بوده اند.[۹]- “در سال ١٨٨٣ ناصرالدین شاه به‌ فکر ایجاد نیروی دریایی در خلیج عربی افتاده یکی از پسران مخبرالدوله را که تحصیل‌کرده آلمان بود روانه‌ی آن کشور نمود و در نتیجه دو کشتی از دولت مذبور خریداری شد یکی بنام ” شوش ” با نیروی ٣٠٠ اسب که اولی در خلیج فارس و دومی در شط العرب سیر می‌کرد و همراه کشتی اول چند افسر آلمانی و عده‌ای ملوان به ایران آمده بودند و قطعات کشتی دوم در خلیج عربی سوار شده آماده کار گردید”.

[۱۰] – تاریخ مختصر تئاتر ترک-آذربایجانی در ایران که از نخستین تئاترهای جهان اسلام، آذربایجان جنوبی و ایران بوده چنین است:

١٩٠٩- نخستین تئاتر حرفه ای در استان آذربایجان، تبریز، سالن باغ ملی به افتخار انقلابی ترک، قهرمان خلق ستارخان.

١٩١٢- نخستین تروپ تئاتری تبریز بنام خیریه

١٩١٧- تروپ شرقلی، قلیزاده رضا

١٩٢٠- تروپ جمعیت اصلاح و ترقی

١٩٢۶- تئاتر شیر و خورشید

١٩٢۵- تروپ آیینه عبرت

١٩۴۴- تروپ کمیته روابط ایران و شوروی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.